دریافت Xml شماره جاری  
 بهار   1398 - شماره (35)- سال 9  میزان بازدید : 987

ارزیابی مسکن معاصر در ایران با معیارهای اسلامی ایرانی

نویسندگان:  مهرناز رمضانپور علی شرقی (نویسنده مسئول) جمال الدین مهدی نژاد

صفحات از: 5 - 18

 تعداد بازدید:  66

 تعداد دانلود:  145

چکیده

هر جامعه ای فرهنگ و جهان بینی ویژه ای دارد که تبیین کننده آرمان هایش است. در ساخت مساکن گذشته ایران، جهان بینی اسلامی به عنوان منبعی غنی، نقش اساسی ایفا می کرده، اما امروزه مورد بی توجهی واقع شده است. با وجود پيدايش معماری مدرن و از بین رفتن هویت، اصول شناسی یکی از موضوعات مهمي است که سعی در شناخت روش های کاربردی برای دستیابی به اصول گذشته و استفاده از آنها در معماری امروز به شکل نوين دارد. پژوهش حاضر با شناخت حساسیت موضوع مسکن و تنزل کیفی مسکن معاصر، ضرورت پرداخت در این زمینه را با تکیه بر ارزش های اصیل میسر دانسته و در این راه از اصول مطرح در معماری مسکن ایرانی-اسلامی بهره می گیرد. در این پژوهش کاربردی، روش تحقیق توصیفی - تحلیلی با استفاده از مطالعات اسنادی و کتابخانه ای به کار گرفته شده است. در مرحلۀ اول از طریق تحلیل محتوای کیفی و کمّی پژوهش های صورت گرفته در ارتباط با اصول مسکن سنتی ایران، این اصول استخراج و اولویت بندی شد. در مرحلۀ بعد، معیارهای مسکن از دیدگاه اسلام از طریق آیات و احادیث به دست آمد و به منظور قیاس و تطبیق با اصول مرحلۀ اول و اولویت بندی نهایی آنها، به کارگرفته شد. در مرحلۀ پایانی، اصول معماری مسکن مبتنی بر ارزش های ایرانی-اسلامی، با استفاده از استدلال منطقی، تدوین و معاصرسازی شد تا در برنامه ریزی های مسکن کنونی مورد استناد و استفاده قرار گیرد. در نتیجۀ این پژوهش، اصول معماری مسکن ایرانی-اسلامی معاصر عبارت اند از: 1) بعد محیطی: طبیعت گرایی، همسویی با بستر، تنظیم شرایط محیطی با توجه به اقلیم و بوم، اعتدال 2) بعد انسانی: آسایش روحی، آسایش زیستی 3) بعد کالبدی و عملکردی: بهره گیری از هندسه و مدول، بهره گیری از عناصر آشنا و مطلوبیت ظاهری، آسایش بصری، تعاون.

واژگان کلیدی

مسکن ایرانی، مسکن اسلامی، اصول معماری ایرانی-اسلامی، معاصرسازی

تحلیل شاخص های ارزیابی پیاده راه های مذهبی حرم حضرت معصومه (س)

نویسندگان:  محمد کمیلی (نویسنده مسئول)

صفحات از: 19 - 32

 تعداد بازدید:  39

 تعداد دانلود:  44

چکیده

پیاده راه های مذهبی یکی از بارزترین عناصر خطی اغلب شهرهای زیارتی جهان هستند که در آن زائران و گردشگران از بدو ورود به شهر تا زمان رسیدن به بارگاه اصلی، با فعالیت های متنوع مذهبی و فرهنگی، تجاری، خدماتی و ... در طول این محورها مواجه-اند. این پیاده راه ها زائران را به تدریج برای ورود به فضای زیارتی بارگاه آماده می نمایند؛ لذا از آنجا که گاه ممکن است مسیرهای مختلفی برای تشرف به مکان های مقدس در شهرهای مذهبی وجود داشته باشد، شاید بتوان آنها را بر اساس شاخص های کمی و کیفی موجود در شهرهای مذهبی طبقه بندی و ارزیابی کرد. این مقاله با هدف شناسایی بهترین مسیر شرفیابی زوار حرم حضرت معصومه (س) بر اساس شاخص های جذابیت بصری و عناصر کالبدی مذهبی هر مسیر، به این مهم می پردازد که چگونه می توان محورهای منتهی به حرم را بر اساس این معیارها ارزیابی و اولویت بندی کرد تا زائران با ورود به این محور و عزیمت به صحن حرم با چشم اندازها و فعالیت های در شأن و منزلت یک شهر ایرانی- اسلامی مواجه گردند. روش این تحقیق توصیفی با استفاده از اطلاعات کمّی مبتنی بر مطالعات اسنادی و میدانی است. برای شناسایی و تحلیل مسیرهای منتهی به حرم حضرت معصومه (س) ابتدا متغیرهای سنجش محورها بر اساس چارچوب نظری مشخص و اطلاعات مورد نیاز به جداول نرم افزار GIS وارد و لایه های مختلف استخراج شد، سپس با روی هم گذاری لایه ها امتیاز هر مسیر متناسب با نوع فعالیت و کاربری های محور مشخص گردید. داده های مورد نیاز برای این جداول از نقشه های پایه و وضع موجود جمع آوری گردید و برای داده های میدانی از نظرسنجی با روش تحلیل سلسله مراتبی AHP از زائران، بهره برداران و مسئولان و همچنین توزیع پرسشنامه های کتبی و مصاحبه ای و همچنین بیان تصویری آنچه زائران در طول مسیر زیارت خود می بینند و به تصویر می کشند، استفاده شد. دستاورد این تحقیق نیز توصیف و طبقه بندی شاخص های موجود در پیاده راه های منتهی به حرم حضرت معصومه (س)، امتیازدهی و اولویت بندی هر محور بر اساس شاخص های ارزیابی و نهایتاً در اولویت قرار گرفتن خیابان ارم به عنوان مناسب ترین پیاده راه تشرف زائران به حرم حضرت معصومه (س) بوده است.

واژگان کلیدی

پیاد ه  راه مذهبی، حرم حضرت معصومه (س)، شهر اسلامی، شهرایرانی، قم، خیابان ارم

تدقیق نماگرهای مسکن شایسته از دیدگاه مکتب اسلام

نویسندگان:  مسلم ضرغام فرد ابوالفضل مشکینی (نویسنده مسئول) احمد پوراحمد بنیامینو مورگانتی

صفحات از: 33 - 46

 تعداد بازدید:  55

 تعداد دانلود:  56

چکیده

شهر اسلامی یکی از قدیمترین مفاهیم در مطالعات تاریخ و فرهنگ است. شهر اسلامی دارای عناصر متعددی بوده که یکی از مهم‌ترین آنها خانه/مسکن است. دین اسلام حد اعلای پدیده‌های مرتبط با انسان را مد نظر دارد، لذا در ساخت‌وساز مسکن نیز شایسته و مناسب بودن آن همواره مورد تأکید بوده است. در این پژوهش مفهوم «مسکن شایسته اسلامی» برای نخستین بار در متون پژوهشی به کار گرفته می شود. مسکن شایسته، موضوعی است که در محافل علمی خارج از ایران مورد توجه قرار گرفته، اما در ایران هنوز اصولی برای آن تعریف نشده است. هر چند در مکتب اسلام اصول کلی برای ساخت یک مسکن شایسته وجود داشته لیکن در دوره مدرن این مهم مورد غفلت واقع گردیده است. از این منظر، پژوهش حاضر با به کارگیری یک روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی متون اسلامی و تطبیق آنها با یکدیگر درصدد استخراج و دسته‌بندی نماگرهای زمینه‌ساز مسکن شایسته اسلامی است. نتیجه این پژوهش دستیابی به 27 نماگر است که می تواند در ساخت و سازهای اینده مد نظر قرار گیرد.

واژگان کلیدی

نماگرهای مسکن شایسته، مسکن شایسته اسلامی و مکتب اسلام

امکان سنجی ارتقاء پیاده مداری با رویکرد سرزندگی در فضاهای شهری؛ مطالعه موردی : طراحی خیابان امام خمینی(ره ) سنندج

نویسندگان:  صبا جهانگیر حمیدرضا صارمی (نویسنده مسئول) حسین کلانتری خلیل آباد

صفحات از: 47 - 64

 تعداد بازدید:  50

 تعداد دانلود:  40

چکیده

گسترش روزافزون شهر و ورود اتومبیل به عرصه فعالیت‌های شهری و دگرگونی ارتباطات اجتماعی، جذابیت خیابان‏ها و فضاهای پیاده را متأثر نمود و موجب تاکید بیش از حد بر حرکت سواره و حل مسائل مختلف آن، به عنوان اصلی‏ترین شرط رونق اقتصادی- اجتماعی شهر، توسط برنامه‌ریزان و مدیران شهری شد. شکل گیری بافت یک شهر ارتباط مستقیمی با شبکه معابر آن دارد؛ به‌طوری‌که نوع هر یک از این بافت‌ها متأثر از شکل گیری خیابان‌ها در داخل شهر است. جریان زندگی اجتماعی در پیاده‌راه از ویژگی‌های سرزندگی است. همان طور که حرکت عابر پیاده باعث افزایش سطح تعاملات اجتماعی می‌شود، افزایش کیفیت شاخص‌های سرزندگی در این هدف گذاری باعث ارتقاء پیاده مداری می‌شود. محور امام خمینی(ره) سنندج در بافت قدیمی شهر دارای پتانسیل پیاده‌راه است که در این پژوهش با هدف افزایش قابلیت پیاده مداری مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش توصیفی- تحلیلی و از نوع کاربردی است. مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی در آن صورت گرفته و ارزیابی حاصله به کمک پرسشنامه تکمیل شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد محور امام خمینی (ره) دارای بالاترین سطح منظری و عملکردی است و قابلیت پیاده مداری در این خیابان با رعایت اصولی چون تکمیل ساختاری فعالیت‌های اجتماعی، توجه به عناصر کالبدی، عمومی نمودن فضای خانه کرد به عنوان پارک شهری، ساماندهی و بهسازی منطقی پیاده‌روها و جداره خیابان، ایجاد فضاهای جمعی مانند کافه و رستوران باعث اثبات فرضیه‌های افزایش سرزندگی در این خیابان می‌شود که تا حال حاضر با توجه به تجزیه و تحلیل صورت گرفته نتوانسته نقش کیفیت و سرزندگی را ایفا کند.

واژگان کلیدی

پیاده مداری، فضاهای شهری، سنندج، هویت و خیابان امام خمینی(ره)

بررسی و تحلیل مولفه‌های موثر بر ادراک مفهوم محله به مثابه مکان سکونت؛ بر پایۀ دیدگاه آرمان‌گرایان مدینۀ فاضلۀ اسلامی

نویسندگان:  غلامرضا حقیقت نائینی (نویسنده مسئول) محمد شیخی مرتضی محمودی مهماندوست

صفحات از: 65 - 78

 تعداد بازدید:  42

 تعداد دانلود:  38

چکیده

با توجه به شواهد و نتایج پژوهش‌ها، زندگی در شهرهای سنتی ایران در قالب ساختار و نظام محله‌بندی انتظام و معنا می‌یافت؛ اما امروزه شهر به مجموعۀ شبکه‌های مختلف از روابط اجتماعی گسسته شده گفته می شود که حدومرز آن برای هر شهروند متفاوت است. پیامد این تحول معنایی و گسیختگی اجتماعی، تنزل مفاهیم زیست در محلات دهه‌های اخیر است. در نتیجه، بازخوانی و تحلیل مفاهیم زیستی محلات گذشته برای فرایند توسعه و ارتقاء کیفی شهرهای امروز امری ضروری است. حس تعلق به محله، همسایگی، تعاون و مشارکت‌های اجتماعی از جمله مفاهیمی هستند که جریان زندگی محلات سنتی را هدایت می‌نمود که بهره‌گیری از آموزه‌های چنین مدل و نظامی می‌تواند موجب احیاء هویت محلات و گسترش راهکارهای اجتماع محور توسعه در جامعه گردد. دستیابی به چنین نتایجی نیازمند پذیرش محله به عنوان مکانی معنادار و هدایت‌گر جریان‌های فردی و اجتماعی سکونت است. از میان آراء و دیدگاه‌های مختلف پیرامون مفهوم محله، متفکران و آرمان‌گرایان مدینۀ فاضلۀ اسلامی از جمله فارابی، ملاصدرا، سهروردی و ... با وجود برخی تنوع ها، رویکردی مشابه و همسو با ویژگی‌های مکان‌محور و اجتماع مبنای محلات سنتی اسلامی داشته‌اند. از این‌رو در این پژوهش ضمن تحلیل و اثبات نقش «محله به مثابه مکانی برای سکونت» به تبیین مولفه‌های ادراک مفهوم محله بر پایۀ دیدگاه‌ اندیشمندان آرمان‌شهر اسلامی پرداخته‌ایم. روش تحقیق در این پژوهش، ترکیبی از روش‌های تاریخی تفسیری و تجزیه و تحلیل محتواست؛ به-گونه‌ای که در بررسی دیدگاه حکما و فلاسفۀ مدینۀ فاضلۀ اسلامی، متون و مستندات تاریخی مرتبط تفسیر و تحلیل شده‌اند. همچنین در بررسی مبانی نظری مفاهیم و اصطلاحات مکان، محله، سکونت و همین‌طور تحلیل و تفسیر نتایج آراء اندیشمندان متقدم آرمان‌شهر اسلامی از روش تحلیل محتوا بهره‌ گرفته شده است. نتیجه اینکه شش مولفه‌ به عنوان عوامل اصلی ادراک مفهوم محله از دیدگاه آرمان‌گرایان شهر اسلامی استنتاج می‌شود که شامل: تعاون و مشارکت اجتماعی، حس تعلق به محله، سلسله مراتب و حریم، ارزش‌های فردی و اجتماعی، ابنیه و عناصر کالبدی محله و در نهایت تامین رفاه و رضایت مندی از محله است.

واژگان کلیدی

مکان، محله، سکونت، ادراک مفهوم محله و مدینۀ فاضله (آرمان‌شهر اسلامی)

نقش عوامل موثر گردشگری فرهنگی در توسعة کارآفرینی شهر میراث جهانی یزد

نویسندگان:  مهدی باصولی سید سعید هاشمی (نویسنده مسئول) محمدحسین ایمانی خوشخو سید حبیب الله میرغفوری

صفحات از: 79 - 90

 تعداد بازدید:  41

 تعداد دانلود:  53

چکیده

پدیدۀ گردشگری به دلیل ویژگی‌های منحصر به‌فردی که دارد، زمینۀ بسیار مناسبی برای ورود کارآفرینان است؛ با این وجود، به موضوع کارآفرینی گردشگری کمتر پرداخته شده و مدل‌های توسعۀ کارآفرینی در گردشگری به‌صورت معدودی مورد بررسی قرار گرفته است. این امر در مورد گونه‌های مختلف گردشگری، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند؛ به‌خصوص گردشگری فرهنگی که یکی از دیرپاترین و گسترده‌ترین گونه‌های گردشگری است. برای تدوین مدل توسعۀ گردشگری فرهنگی، ابتدا باید عوامل مؤثر بر توسعۀ کارآفرینی گردشگری را شناخته و روابط آنها را با هم بررسی نمود. جامعۀ آماری این مطالعه که با هدف بررسی عوامل مؤثر بر کارآفرینی گردشگری فرهنگی و شدت روابط بین این عوامل، انجام شده، مالکان و شاغلان کسب‌وکار گردشگری، نخبگان دانشگاهی و فعالان بخش دولتی و خصوصی گردشگری در شهر میراث جهانی یزد بوده‌اند. در مرحلۀ اول با استفاده از بررسی ادبیات نظری و مطالعۀ عمیق منابع، مصاحبۀ نیمه ساختار یافته با خبرگان و انجام روند نظریۀ داده‌بنیاد، عوامل و مؤلفه‌های مؤثر بر توسعۀ کارآفرینی شناسایی شده و در مرحلۀ دوم به منظور بررسی روابط علی و شدت روابط آنها، از روش نگاشت‌شناختی فازی1 (FCM) استفاده شده است. بر اساس بررسی انجام پذیرفته سه عامل رفتاری، ساختاری و بسترها و شرایط محیطی بر توسعۀ کارآفرینی گردشگری فرهنگی مؤثر بوده و عامل رفتاری بیشترین شدت رابطه را با متغیر توسعۀ کارآفرینی گردشگری فرهنگی دارد. علاوه ‌بر این مشخص گردید هر یک از عوامل مذکور با یکدیگر نیز رابطه داشته و برهم تاثیر می گذارند و از این طریق نیز می‌توانند بر متغیر توسعۀ کارآفرینی گردشگری فرهنگی اثرگذار باشند.

واژگان کلیدی

توسعۀ کارآفرینی، گردشگری فرهنگی، عوامل مؤثر و نگاشت‌شناختی فازی

شماره های پیشین
 دوره نهم (تعداد شماره: 3)
 دوره هشتم (تعداد شماره: 4)
 دوره هفتم (تعداد شماره: 4)
 دوره ششم (تعداد شماره: 4)
 دوره پنجم (تعداد شماره: 4)
 دوره چهارم (تعداد شماره: 4)
 دوره سوم (تعداد شماره: 4)
 دوره دوم (تعداد شماره: 4)
 دوره اول (تعداد شماره: 3)
شناسنامه نشریه

 نام نشریه

مطالعات شهر ایرانی اسلامی

 رتبة نشریه

علمی- پژوهشی

 موضوع نشریه

معماری و شهرسازی

 صاحب امتیاز

پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری


 مدیر مسئول

دکتر ایرج فیضی

 سردبیر

دکتر احمد پوراحمد

 معاون سردبیر

دکتر حسین کلانتری


 مدیر داخلی

مهندس مسعود دادگر

 مدیر اجرایی

مهندس منصور ندیری

 ویراستار ادبی

سپیده فرجی