ویژه نامه فصلنامه شماره 31 - جلد دوم

تبیین چارچوب مفهومی- عملیاتی از عدالت فضایی در شهرسازی اسلامی

نویسندگان:

مرتضی میرغلامی دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز (نویسنده مسئول m.mirgholami@tabriziau.ac.ir )

محمدعلی کی نژاد استاد دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی سهند، تبریز، ایران

بهرام علیزاده دانشجوی دکترای شهرسازی اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

صفحات از: 349 - 358

 تعداد بازدید:  80    تعداد دانلود:  0

چکیده

عدالت فضایی تلاشی است جهت حل تعارضات ایجاد شده بین منافع عمومی و خصوصی. با این حال تعریف واحد و جهان‌شمول از آن در ادبیات شهرسازی جهان وجود ندارد؛ فی‌المثل مفهوم عدالت فضایی در آرای اندیشمندان شهری وابسته به نحله فکری نئومارکسیستی به سمت مطالبه حق (بیشتر حق جمعی) و در آرای اندیشمندان شهری وابسته به نحله فکری نئولیبرالیستی به سمت آزادی (بیشتر آزادی فردی) گرایش پیدا کرده است. به نظر می‌رسد که ارایه یک چارچوب جهان شمول از عدالت فضایی در شهرسازی تا حدودی ناممکن باشد ولی منطبق سازی آن با شرایط اجتماعی، فرهنگی و بالخص با جهان‌بینی هر کشور، امری ضروری است. لذا هدف این پژوهش ارائه یک چارچوب مفهومی و عملیاتی از عدالت فضایی در شهرسازی اسلامی با خوانش آرای متفکران پرورش یافته در مکتب اسلام است. روش‌شناسی این پژوهش مبتنی بر روش استدلال منطقی است. در این پژوهش استنباط شده است که عدالت اجتماعی در جهان‌بینی اسلامی حول چهار محور کانونی «حق، ظلم‌سنیزی، انصاف و کرامت انسانی» می‌چرخد. با اهتمام به چهار محور کانونی فوق، عدالت فضایی در شهرسازی اسلامی در چهار معیار کانونی «حق بر شهر، بسیج مردمی، تعادل فضایی و توسعه توانمندی‌های انسانی» تعریف می‌گردد. بر این اساس پیشنهاد می‌شود توجه به موضوعاتی چون «توسعه خودتنظیم»، «توسعه حق‌مدار»، «ارتقای قابلیت‌های محیطی و توسعه ظرفیت‌های اجتماعی و سیاسی» و «توسعه متعادل یا میانه رو» در شهرسازی اسلامی در اولویت قرار گیرد.

واژگان کلیدی

عدالت اجتماعی، متفکران مسلمان، عدالت فضایی، شهرسازی اسلامی