ویژه نامه فصلنامه شماره 31 - جلد دوم

مدیریت و اخلاق مدیریتی مطلوب، لازمه تحقق آرمان شهر اسلامی نگاهی بر آراء اسلام و قرآن و صاحب نظران اسلامی و غربی

نویسندگان:

حمید آیتی عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی، تهران، ایران

مجید کفایی قاینی مدرس گروه عمران دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران (نویسنده مسئول majid_kafaee@yahoo.com)

محمدامین عزیزمقدم کارشناس معماری، دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجایی، تهران، ایران

صفحات از: 219 - 232

 تعداد بازدید:  103    تعداد دانلود:  0

چکیده

مطابق با نظر محققان:« برای شناخت ویژگی های شهر اسلامی لازم است تا الگو، مبانی، ارکان و اصول مؤثر بر شکل گیری آن بررسی شود». هر موضوع و هر پدیده ای دارای ارکانی است که برای ایجاد یا دوام آن موضوع یا پدیده ضروری اند؛ و بدون هر یک از ارکان، پدیده مزبور متلاشی خواهد شد. از آنجا که انسان موجودی الهی و اجتماعی است‏ برای اداره امور جامعه نیازمند افرادی است که دارای علم‏ و هنر مدیریت و برنامه‏ریزی،رهبری و نظارت بر فعالیت‏های مختلف برای شکوفا شدن استعدادهای او در جهت رشد و کمال باشد.این علم و هنر در متعالی‏ترین‏ شکلش در سیره نبی مکرم اسلام(ص)و ائمه هدی(ع) متجلی شده و مدیریتی الهی و مبنای شناخت‏ حقیقت وجود انسان است که با حکومت بر دل‏ها تحقق‏ می‏یابد.در این مقاله سعی شده با استفاده از آیات قرآن‏ کریم و سیره نبی اکرم اسلام(ص)و ائمه گرانقدر(ع)و احادیث و روایات،صفات و خصوصیاتی که یک مدیر باید داشته باشد و روش‏هایی که باید به کمک آنان جامعه را اداره کند و همچنین ویژگی های یک آرمان شهر اسلامی تبیین و تحلیل شود. یکی از اصولی که در معارف دینی ما به صورت جدی مد نظر قرار گرفته و بسیاری از علما بر اهمیت آن تکیه دارند مقوله اخلاق است. اخلاق به عنوان یکی از معیارها و شاخصه های شناخت ابعاد انسانی در بسیاری از علوم و شاخه های هنری گسترش یافته به نحوی که صاحبان نظر بر این باورند که اخلاق و یا به عبارتی پایبندی به اصول خاص رمز جاودانگی یک اثر، علم و ... است.معماری از مقوله اخلاق به دور نیست و نفوذ اخلاق در آن را نمی توان محدود به دورانی خاص دانست چرا که در دوران قبل از ظهور اسلام بناهایی ساخته شدند که از معانی بسیار غنی برخوردار بودند و هم اکنون نیز پابرجا مانده اند. با ظهور اسلام اخلاق، نقش موثرتری را در ایجاد آثار برعهده گرفت. سوال این مقاله این است که: 1- جایگاه مدیریت شهر از دیدگاه قرآن و دیگر منابع اسلامی در اصلی ترین ویژگی های شهر اسلامی در کجا است؟و 2- مورد جایگاه اخلاق در شهر ایرانی-اسلامی در کجا است؟ روش گردآوری مطالب این مقاله به صورت کتابخانه ای بوده و روش تحقیق آن با روش فهم سمانتیکی از قرآن کریم و احادیث ائمه(ع) در قالب تحلیلی، تفسیری و تحقیقی انجام شده است. نتیجه این مقاله نشان می دهد: نوع نگرش معنوی به مفهوم مدیر و مدیریت شهری دارای اهمیت بنیادین است و نوع نگاه به مسئولیت از مسائل مهم بنیادی در شکل گیری‏ اخلاق مدیریت و اداره امور به شمار می آید. کسی که مسئولیت‏ و کار را امانت بداند و آن را وسیله عزت و شکوفایی خویش بداند از کار کردن لذت می‏برد. از دید حضرت علی علیه السلام انسان با کار کردن نه تنها نقش اقتصادی و اجتماعی ایفا می‏کند بلکه خود را می‏سازد و رشد می‏دهد. مدیر نه تنها کار را وسیله‏ای برای شکوفایی‏ و بالندگی خود و دیگران بلکه خدمت به بندگان خدا که عیال او هستند، وسیله تقرب به پروردگار می‏داند. خلاصه این که مدیر لایق و شایسته از دیدگاه اسلام حداقل‏ باید این ویژگی‏ها را داشته باشد: ایمان و ارتباط با خداوند، مهر و عطوفت نسبت به مردم، سعه صدر، صبر و شکیبایی در برخورد با مسائل، شایستگی و لیاقت در انجام امور، ریاست‏طلب و خودکامه‏ نبودن، تفویض اختیار و مسئولیت‏خواهی، مراقبت و نظارت، مشورت با افراد صالح و شایسته، وفای به عهد، عدم احتجاب و احتراز از فاصله گرفتن از مردم، عدم سوء استفاده خود و وابستگان‏ از امکانات، داشتن روحیه انتقادپذیری، برقراری عدالت، قضاوت‏ و داوری بر اساس حق و عدالت.

واژگان کلیدی

الگوی مدیریت،مدیریت شهری،شهراسلامی،اخلاق مدیریتی