ویژه نامه فصلنامه شماره 31 - جلد اول

بازنمود معنا در معماری با رویکرد نشانه شناسی امبرتو اکو

نویسندگان:

محمدرضا واعظی گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد بین المللی کیش، جزیره کیش، ايران

شادی عزیزی گروه هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد تهران مرکز، تهران، ايران (نویسنده مسئول shadiazizi@gmail.com)

حمیدرضا موسوی گروه هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد تهران مرکز، تهران، ايران

صفحات از: 197 - 204

 تعداد بازدید:  92    تعداد دانلود:  0

چکیده

تدوین سازوکار ادراک معنا در نشانه‌شناسی و بازتولید آن در معماری با توجه به اندیشه‌های زبان‌شناختی و نشانه شناسی که همسو با مضامین نظری معماری می‌باشد، از اوایل قرن بیستم دغدغه‌ی بسیاری ازپژوهشگران و نظریه‌پردازان معمار بوده است.هر نظام نشانه‌ای تنها به واسطه‌ی آگاهی مخاطب از رمزگان حاکم بر آن، امکان معنادار شدن می‌یابد. دسته بندی ده‌گانه‌ی امبرتو اکو از رمزگان تصویری، یکی از روش های کار آمد را در بررسی متون تصویری ارائه داده که از طریق آن می توان جوانب متنوع یک تصویر را حتی در پیوند با متونی وابسته به دیگر نظام های نشانه ای ملاحظه کرد. معماری اسلامی عمدتا در پیوند با فرهنگ و تاریخ خود، با کارکرد تصویر‌گری، ظاهر می‌شود. مقاله پیش رو، با هدف تبیین روشی مناسب در نقد معماری اسلامی با قابلیت پرداخت به وجوه بینامتنی عناصر معماری در پیوند با مفاهیم دینی، در عین تمرکز بر ویژگی های عملکردی اثر، مسجد الغدیر در تهران را با استفاده از دسته‌بندی رمزگان اکو، تحلیل کرده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی- تحلیلی بوده و منابع به صورت کتابخانه‌ای، جمع آوری شده است. اینکه موفقیت معمار در انتقال معانی نمادین اثر معماری چه میزان بوده و این معانی از نظام نشانه‌ای زبان به نظام نشانه‌ای تصویر در فرم‌های معماری چگونه انتقال یافته است، از سوالاتی است که در این مقاله بررسی شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد باوجود برخی محدودیت‌های خاص رسانه‌ی تصویری، معماری در انتقال محتوای نمادین اثر، بسیار دقیق عمل کرده است. پیام نمادین اثر معماری از یک سو به یاری تدابیر صوری، شامل کاربست نقوش راست خط و ترکیب‌بندی متقارن، پرداخت ظریف به تزئینات هندسی دوار و انتظام فضایی معماری کشیده و از سوی دیگر بهره‌مندی از برخی استعارات فرهنگی دال بر مفاهیم کمال و آگاهی که درون مایه اصلی مسجد است.

واژگان کلیدی

نشانه شناسی، تفسیر، امبرتو اکو، معماری