ویژه نامه فصلنامه شماره 31 - جلد اول

تبیین اخلاق زیست محیطی از منظر اسلامی در مواجهه معماری با طبیعت

نویسندگان:

سیده سمیه میرمرادی استادیار گروه معماری- دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، بابل، ایران (نویسنده مسئول s.mirmoradi@nit.ac.ir)

صفحات از: 131 - 140

 تعداد بازدید:  102    تعداد دانلود:  0

چکیده

ساخت و ساز در محیط زیست یکی از فعالیتهای تاثیرگذار بر طبیعت است که در تمام مراحل ساخت و ساز، تاثیر زیادی بر محیط طبیعی اطراف خود خواهد داشت. در قرآن کریم گزاره های دستوری فراوانی در مورد چگونگی ارتباط انسان با طبیعت وجود دارد که از مجموعه آنها می توان به قواعد اخلاقی قرآن در مورد طبیعت و محیط زیست دست یافت. در این مقاله تلاش شده است تا نحوه مواجهه معماری با طبیعت از منظر اخلاق زیست محیطی اسلامی تبیین شود و بایدها و نبایدهای رفتاری انسان در مواجهه با طبیعت در معماری از منظر دین اسلام با تاکیر بر قرآن کریم بیان گردد. به این منظور اخلاق زیست محیطی اسلام در چهار دسته اصلی قانونمداری در طبیعت، عدل در طبیعت، تکامل در طبیعت، آیه بودن طبیعت مورد بررسی قرار گرفته اند و پس از قواعد اخلاقی کلی به چگونگی همراستایی انسان با هر کدام از آنها در معماری پرداخته شده است. و تلاش شده تا در انتهای هر کدام به ذکر مثالهایی از رعایت این اصول در معماری پرداخته شود. برای بیان بایدها و نبایدهای معماری منتج از اخلاق زیست محیطی اسلامی از روش تحلیلی و استدلال منطقی استفاده شده است. این اصول در دو بخش سلبی و ایجابی قابل تفکیک هستند و از مهمترین آنها می توان به جلوگیری از تخریب محیط زیست برای ساخت و ساز مانند کندن درختان و یا تخریب زیستگاه جانوران، توجه به کیفیات ذاتی مصالح و قرارگیری آنها در جایگاه و فرمهای مناسب با توجه به ویژگیهای ذاتی شان، عدم استفاده از مصالح آلوده کننده محیط زیست، شناخت اندازه های محیط و بستر طرح، عدم استفاده از فرمهای هندسی با پرت فضایی زیاد در معماری، استفاده از انعطاف پذیری در عملکردها برای افزایش کارایی ساختمان در طول زمان، تکامل بخشیدن به محیط طبیعی با شناخت ظرفیت های بستر طبیعی، الگوبرداری از چگونگی تطابق گیاهان و جانوران با شرایط اقلیمی در معماری، اشاره کرد.

واژگان کلیدی

اخلاق، محیط زیست، اسلام، معماری، طبیعت