ویژه نامه فصلنامه شماره 31 - جلد اول

اخلاق محیطی مستتر در شکل گیری محیط مصنوع مبتنی بر جهانبینی اسلامی

نویسندگان:

جاوید قنبری استادیار بخش معماری دانشگاه شیراز (نویسنده مسئول J.Ghanbari@shirazu.ac.ir)

حمیدرضا بابایی عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی

صفحات از: 57 - 62

 تعداد بازدید:  99    تعداد دانلود:  0

چکیده

به طور كلي، اخلاق محيطي شرحی نظام مند از روابط اخلاقي بين انسانها و محيط طبيعي اطراف آنها مي باشد؛ اخلاق محيطي بر اين فرض استوار است كه هنجارهاي اخلاقي مي توانند و بايد رفتار انساني را در برابر طبيعت هدايت كنند بنابراین اخلاق محيطي، اين هنجارها را توضيح مي دهد و مشخص مي كند كدام انسانها چه وظايفي دارند و چگونه اين وظايف توجيه مي شوند. به طور کلی فلاسفه اخلاق را بر سه دسته ی اخلاق انسان محور (که انسان و جامعه ی انسانی را مبنای اصول اخلاقی قرار می دهد)، اخلاق غیر انسان محور (که موجودات غیر انسانی را نیز در علم اخلاق شریک می کند) و اخلاق کل نگر (که اخلاق را به تمامی کائنات گسترش می دهد) تقسیم بندی می کنند. در این نوع نگرش، نياز به اخلاق محيطي در امر ساخت و ساز و معماری و به طور کلی در امر توسعه عمرانی مطرح مي گردد. با نگاهی به معماری بومی مسلمین در نقاط مختلف گستره پهناور اسلام نوعی محیط مصنوع مشاهده و ادراک می گردد که با تغییر اندکی در چهره طبیعت اطراف، خود را به منصه ظهور و وجود رسانده است. این نوع معماری که با استفاده ی هوشمندانه از مصالح طبیعی در دسترس شکل گرفته است در هماهنگی کامل با اصول اسلامی طراحی محیط نیز قرار دارد. این مقاله در ابتدا با نگاهی به نظریات اخلاق محیطی و نظریه های مرتبط با این دیدگاه به بررسی ایدئولوژی اسلام در شکل دهی به محیط مصنوع می پردازد و تحلیل این دیدگاه با نظریه اخلاق محیطی ما را بر این رهنمون می سازد که معمار بومی مسلمان، به عنوان خلیفه خداوند و مدیر منابع زمین، چگونه به استفاده، بهره برداری، توسعه و حفاظت از منابع و محیط طبیعی با رعایت موازین اخلاق محیطی در معماری خودش نائل آمده است.

واژگان کلیدی

اخلاق محیطی، دیدگاه اسلامی، محیط مصنوع