ویژه نامه فصلنامه شماره 31 - جلد اول

تعامل ارزش‌های معماری ایرانی- اسلامی با معماری مسکن (نمونه موردی: خانه امیرنظام گروسی تبریز)

نویسندگان:

حامد جعفری مند گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات آذربایجان‌شرقی، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران (نویسنده مسئول jafarimand.jahed@gmail.com)

صفحات از: 5 - 12

 تعداد بازدید:  103    تعداد دانلود:  0

چکیده

مفهوم سکونت به عنوان یکی از نیاز‌های اولیه بشر، از ابتدای آفرینش با او همراه بوده است. نمود‌های اولیه آن استفاده از محیط طبیعی به عنوان سرپناه و در ادامه سیر تکامل انسان در قالب محیط مصنوع نمود پیدا کرد. اهمیت مسکن از جایي نشات مي‌گیرد که بسیاري از نیازهای اولیه هر فرد همانند غذا خوردن، گذرانیدن اوقات فراغت، استراحت و... در آن تامین مي‌شود. مفهوم مسکن علاوه بر مکان فیزیکي، کل محیط مسکوني را نیز در بر می‌گیرد که شامل کلیه خدمات و تسهیلات ضروري مورد نیاز براي به زیستن خانواده و مکان‌های اشتغال، آموزش و بهداشت افراد است. ساختن محيط در طول تاريخ، از اشكال اصلي بيان فرهنگي بوده كه همزمان راه حل‌هاي فني شكل سرپناه، حساسيت هاي هنري، ارزش‌هاي زيباشناختي و باورهاي ديني را نيز منعكس مي‌كند. مسکن در اسلام مرکز آموزش پاکدامنی و زمینه ساز جامعه‌ای عاری از فساد و گناه است. در قرآن مناسب‌ترین سکونت‌گاه برای انسان مکانی است که با نیازهای وجودی انسان سازگاری داشته باشد و زمینه برای دستیابی به رشد و تعالی فرد فراهم بیاورد. معماری بر اساس هویّت طبیعی و اقلیمی هر منطقه شکل گرفته و در گذر تاریخ، به عنوان عاملی هویّت بخش در معماری آن بوم تجلّی کرده است. به دلیل اهمیت حریم خانواده در فرهنگ ایرانی، حفظ حجاب در طراحی مسکن به وضوح دیده می‌شود. سبک معماري گذشته ایران، درونگرا بود و مشرف نبودن خانه‌ها به یکدیگر و همچنین دوري از اختلاط محرم و نامحرم از ویژگی‌هاي مهم آن به شمار می‌رفت. خانه امیرنظام، یکی از زیباترین خانه‌هاي دوره قاجار است که درمحله ششگلان قرارگرفته است. با نگاهی به معماری این عمارت در می‌یابیم که این معماری سرشار از مفاهیم پایه‌ای و دلایل منطقی است. در کل معماری است که در آن بیهودگی جایی ندارد. نور نماد عقل الهی و منشاء تمام پاکی‌ها و نیکی‌ها است و به طور کلی عمارتی است که منطبق بر مسکن مطلوب با ویژگی‌های اسلامی از جمله محرمیت و درون‌گرایی، زیبایی، ویژگی‌های روانی و اجتماعی در نوع خود بی نظیر محسوب می‌شود. در این پژوهش تعامل ارزش‌های معماری ایرانی- اسلامی با معماری مسکن در خانه امیرنظام گروسی تبریز مورد بررسی قرار گرفته است و درپایان به این نتیجه می‌رسیم که اعتدال، روح‌مندي و نظم ساختاري است كه داوري در عوالم معرفتي سكونت را در این عمارت موجب مي‌گردد.

واژگان کلیدی

خانه امیرنظام گروسی، مسکن مطلوب، معماری اسلامی، معماری ایرانی، معماری مسکن