بهار   1392 - شماره (11)

چگونگی طرّاحی ورودی بنا با توجّه به اصول شکل گیری معماری آستانگی   

نویسندگان:

سارا دانشمند دانشجوي دکتري معماري، دانشکده معماري و شهرسازي، دانشگاه علم و صنعت ایران (نویسنده مسئول daneshmand@iust.ac.ir)

عبدالحمید نقره کار دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایراندانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران

صفحات از: 97 - 107

 تعداد بازدید:  248    تعداد دانلود:  88

چکیده

فضای بین فضاها، و زمان بین زمان ها انرژی متفاوتی را در خود دارند. این كیفیت در آستانگی به نمایش در می آید؛ بازه ای بحرانی از انتقال که کاملاً از نظر شخصیت از تجربه های پیشینی و پسینی خود متمایز است. شخصیت بخشی به این انرژی انتقال برای ساخت فضاهای قدرت مند که وظیفۀ اصلی انتقال را بر عهده دارند (آستانه ها) ضروری است. چگونگی تجلّی "آستانگی" در معماری را می توان در بناهای موجود تحت عنوان "معماری آستانگی" به بحث گذاشت؛ زبانی که برای تمام فضاهایی که بر مسألۀ انتقال تأکید دارند- یکسان است. از جملۀ این فضاهای آستانه عبارتند از: ورودی ها و بازشوها، فضاهای گذر و فضاهای تقسیم. بنابراین، "آستانه" طیف معنایی گسترده ای دارد که کم و بیش ناشناخته مانده است. با توجّه به این که اصول شکل گیری آستانگی بر چگونگی طرّاحی انواع آستانه ها اثر می گذارد، لازم است ابعاد گستردۀ این واژۀ نوظهور بررسی شود. این مقاله با هدف شخصیت بخشی به مکان های آستانه با استفاده از نُسخ علمی و از دیدگاه پدیدارشناسی به تحلیل و ارزیابی انواع آستانه ها می پردازد. آستانگی در ادبیات، پژوهش های علمی، فرهنگی و تاریخی، مباحث معماری و نمونه های موردی آن جستجو و کیفیت های این زبان کاربردی (معماری آستانگی) برای طرّاحی های آینده بیان شده است. در این روش هفت الگو از آستانگی در بحث تغییر و تحوّل و نو شدن در سلسله مراتب فضایی معماری مطرح می شود و انتقال را دوره ای بحرانی در فرآیند تغییر و تحوّل تعریف می کند. در نهایت، از چهار دسته مکان آستانه ای (آستانۀ ورود و خروج، آستانۀ تجمعی، آستانۀ حرکت انتقالی و آستانۀ ارتباط بیرونی) در کالبد معماری و شهرسازی یاد شده و تجلّی آن ها در چهار مقیاس (بنا، واحد همسایگی، محله و شهر) شناسایی گردیده است. با تبیین ورودی ها به عنوان یکی از انواع مکان های آستانه، پژوهش به نوع خاصی از آن (ورودی بنا) محدود شده است. در ادامه، ویژگی های ورودی بنا مستخرج از مطالعات محققان و نیز لایه های آن (لایۀ آشنایی، لایۀ عملکردی- تماسی و لایۀ دسترسی بصری) به بحث گذاشته شده است. سپس با توجّه به علل چهارگانۀ تأثیرگذار بر شکل گیری هر لایه، ساختار و چارچوبی برای طبقه بندی ویژگی های هر لایۀ آن و بیان دستورالعمل های طرّاحی ارائه گردیده است. به کمک این چارچوب می توان آستانه های ورود و خروج بنا را بر اساس اصول شکل گیری معماری آستانگی بررسی کرد و در انسجام بخشی به احکام طرّاحی آن گام مؤثّری برداشت.

واژگان کلیدی

ورودی، آستانگی، سلسله مراتب، مرز،