بهار   1392 - شماره (11)

گونه شناسی مسجد ـ مدرسه های دورة قاجار   

نویسندگان:

محمدجواد مهدوی نژاد استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول Mahdavinejad@modares.ac.ir)

محمدحسین قاسم پور آبادی دانشجوی کارشناسیارشد معماری داخلی، دانشکده معماری دانشگاه هنر ، تهران، ایران

آیسا محمدلوی شبستری دانشجوی کارشناسیارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی ، قزوین، ایران

صفحات از: 85 - 96

 تعداد بازدید:  189    تعداد دانلود:  58

چکیده

فعالیّت های آموزشی در هر دوره ای از اهمیت بسزایی برخوردار بوده است. آموزش و تعلیم در هر زمان سبب رشد و پیشرفت فرهنگ و تمدن در جامعه شده است. این تحقیق به پیدایش مراکز آموزشی ـ مذهبی که همان مسجد ـ مدرسه ها هستند، می پردازد و چون عمدۀ این مراکز در زمان قاجاریه ساخته شده اند، جمعیت آماری را مسجد ـ مدرسه های این دوره تشکیل داده است. هدف اصلی پژوهش تحلیل و گونه شناسی این مسجد ـ مدرسه ها و مسألۀ مهم در تحقیق این است که مسجد ـ مدرسه های ایران در دورۀ قاجار به چه گونه هایی تقسیم می شوند؟ آیا رابطه ای میان گونه های مختلف مسجد ـ مدرسه ها و زمان ساخت آن ها وجود دارد؟ یا این رابطه با مکان و موقعیت قرارگیری قابل توجیه است؟ در این پژوهش از روش تحقیق موردپژوهی استفاده شده است. روش گردآوری اطلاعات به صورت اسنادی و کتابخانه ای است. نتایج این تحقیق حكایت از تقسیم بندی مسجد ـ مدرسه ها به سه گونه اصلی دارد. گونۀ اول، مسجدـ مدرسه، فضای واحدی است که کارکرد مسجد و مدرسه در آن از هم تفکیک شده است. گونۀ دوم، مسجد و مدرسه در یک فضا قرار گرفته اند و کاربری مسجد و مدرسه در هم ادغام شده است. گونۀ سوم، شامل مسجدـ مدرسه هایی است که به صورت جدا از هم ولی، در کنار هم ساخته شده اند. ارتباط مسجد و مدرسه از طریق فضایی مشترک در داخل بناست. در واقع این گونه بندی با زمان ساخت، مکان و موقعیت قرارگیری مسجدـ مدرسه ها رابطه ای نداشته است. شاید بتوان گفت که در شرایط خاصی و برحسب نوع تفکّر و هم چنین میزان اهمیت مسجد و مدرسه، این گونه ها شکل گرفته اند.

واژگان کلیدی

مسجد، مدرسه، مسجدـ مدرسه، دورۀ قاجار، گونه شناسی،