زمستان   1391 - شماره (10)

در جست و جوی ویژگی های خانة ایرانی (بر مبنای بررسی شیوة زندگی در خانه های سنتی شیراز)   

نویسندگان:

سیده مهسا عبدالله زاده دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه هنر اصفهان

محمود ارژمند دانشجوی دکتری مرمت ابنیه و بافت، دانشگاه هنر اصفهان

صفحات از: 109 - 122

 تعداد بازدید:  122    تعداد دانلود:  58

چکیده

از گذشته های بسیار دور «خانه» برای انسان چیزی بیش از سرپناه بوده و جنبه های معنوی در همة مراحل ساخت«خانه» تا استقرار در آن و استفاده از آن کاملاً مشهود است. اما در عصر کنونی غفلت از نیازهای کیفی و روانی استفاده کنندگان و توجه صرفاً اقتصادی و تأکید بر خصوصیات سرپناهی در امر خانه سازی، باعث کم رنگ شدن نقش خانه در هویت بخشی به انسان شده است، تا آنجا که یکی از موضوعات مهجور در غالب برنامه ها و طرح های مرتبط با مسکن، مباحث کیفی و بالاخص تأثیر ارزش های فرهنگی در ساخت و بهره برداری از آن است که منجر به بی هویتی معماری می شود. برای فائق آمدن بر این بی هویتی باید چاره ای اندیشید. از نظر نویسندگان این پژوهش بهره گیری از تجربیات ارزندة نیاکان در امر خانه سازی های با هویت- که امروز «خانة ایرانی» اش می خوانیم – می تواند درتخفیف این ضایعه کمک کند.این تحقیق از گونه پژوهش موردی با شیوه تحقیق تركیبی شامل روش های توصیفی، تحلیلی و در نهایت استدلال منطقی می باشد. به این ترتیب، در این پژوهش با استفاده از مشاهده و برداشت میدانی، مطالعات کتابخانه ای و نیز جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه با تعدادی از ساکنان خانه های سنتی شیراز، به بررسی مفاهیم ارزشمند درخانه های سنتی ایران زمین، با تأکید بر شیوة زندگی در این خانه ها پرداخته شود. و در این مسیر، پس از مروری سریع بر معانی خانه، کوشش می شود تا «خانة ایرانی» در تعامل با «زندگی ایرانی» تعریف شود. لذا برای تعریف «زندگی» شاخص هایی مثل خانواده، آداب، و روش زندگی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد و اطلاعاتی که در همین راستا از طریق پرسشنامه ها به دست آمده است، فهرست می شود. یافته های پژوهش، نشان از توجه معمار به حضور عواملی در خانه دارد که باعث غنا بخشیدن به «زندگی» جاری در فضاهای خانه و سرزندگی آنهاست.در حقیقت در خانه های گذشته، توجهی همزمان و نسبتی صحیح میان شکل ساختمان و «شیوه زندگی» انسان برقرار بوده است. در این راستا، ارتباط «زندگی» با چند عنصر برجستة موجود در «خانة ایرانی»، مثل طبیعت، زندگی جمعی، انعطاف پذیری فضاها، همسایه، میهمان، زیبایی، احساس تعلق و . . . از نكاتی است كه در این زمینه مورد بحث قرار می گیرد و بدین ترتیب منظری از خانة ایرانی به دست داده می شود.

واژگان کلیدی

خانة سنتی، خانة شیرازی، خانة ایرانی، فرهنگ ایرانی، شیوة زندگی ایرانی ، زندگی ایرانی،