پاییز   1391 - شماره (9)

شهر اسلامی، شهری ورای گنبد و مناره   

نویسندگان:

جمال محمدی دانشیار دانشگاه اصفهان

سعیده مویدفر دانشجوی دکتری جغرافیا وبرنامه ریزی شهری ،دانشگاه اصفهان (نویسنده مسئول smoayedfar@yahoo.com)

اعظم صفرآبادی دانشجوی دکتری جغرافیا وبرنامه ریزی شهری ،دانشگاه اصفهان

صفحات از: 25 - 36

 تعداد بازدید:  161    تعداد دانلود:  64

چکیده

شهر، زیستگاه انسان، محیط و خاستگاه مدنیت و بستر زندگی اجتماعی آدمیان، زیستاری است چند مولفه ای که ویژگی های سرزمینی، سازه ها و فضاهای کالبدی ساکنان، شهروندان، نهادهای اجتماعی، روابط و مناسبات شهروندی و هنجارهای نهادینه از آن شمارشده است. با توجه به این تعریف از شهر، تنها وجودمساجد،گنبدها و مناره ها در بافت یك شهر نمی تواند به معنای اسلامی بودن آن شهر باشد، شهر اسلامی عبارت از نمایش فضایی شكل و ساختمان اجتماعی است كه بر اساس ایده آل های اسلامی، شکل های ارتباطی و عناصر تزیینی خود را در آن وارد كرده است. در شهرهای اسلامی، مظاهر تمدن اسلامی نمود دارد و دارای هویت خاص فضایی، فرهنگی و تاریخی است كه ویژگی های آن در ارتباط با دین اسلام و از قرآن و سنت نشأت گرفته است. در این شهرها ارتباط ذاتی، كلی و ساختاری بین یك دین و فضای ساخته شدة شهری و مناسبات فردی و اجتماعی مشاهده می شود. فضای معنوی زندگی انسان ها در شهر اسلامی با واژه هایی چون شهر مقدس، مدینه فاضله و ...گویای این حقیقت اند كه پیش تر از آن كه ایده ای به نام شهر اسلامی مطرح شود، هویت معنایی و معنوی فضای زیست انسان ها، بر كالبد و ساختار شهر پیشی داشته است. بر این اساس، تحقیق حاضر بر آن است که با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با در نظر گرفتن ارکان و عناصر شهر اسلامی و لحاظ نمودن ویژگی های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ... در یک شهر اسلامی، به این هدف دست یابد که تنها وجود ویژگی های کالبدی و ظاهری اسلامی همچون گنبد و مناره در یک شهر اسلامی، نمی تواند ارائه دهنده یک شهر اسلامی باشد؛ در نتیجه با بهره گیری از الگوی swot، ارائه راهبردهایی در این خصوص می تواند تا حدودی شهرهای ما را به اصالت واقعی خود نزدیک گرداند.

واژگان کلیدی

شهر اسلامی، گنبد، مناره، صفت اسلامی، ارزش اسلامی.