بهار   1391 - شماره (7)

تحلیل فضایی معماری معبد آناهیتا کنگاور   

نویسندگان:

علی اكبر حیدری استادیار دانشگاه هنر (نویسنده مسئول heidari@art.ac.ir)

صفحات از: 73 - 86

 تعداد بازدید:  123    تعداد دانلود:  22

چکیده

معبد آناهیتا در كنگاور بزرگ ترین تك بنای سنگی ایران است. سنگ بنای نخستین این معبد در عصر هخامنشیان نهاده شد. در دوران های بعد ساخت آن ادامه یافت و در دورة ساسانیان تكمیل گردید و به نحو احسن مورد بهره برداری قرار گرفت. بر اساس شواهد تاریخی، این معبد آتشكده ای برای ارج نهادن به مقام الهة آب (آناهیتا) بود. این بنا پس از ورود اسلام دست خوش تغییرات بسیاری شد كه پاره ای از آن ها طبیعی یا انسانی بوده اند. آن چه از بازمانده های این بنا پس از سوانح طبیعی و یا تخریب های انسانی سهوی و یا عمدی، امروزه در اختیار است، به طور دقیق نمی تواند فضای معماری و كالبدی واقعی آن را آشکار نماید. پژوهشگران حتّی در تاریخ ساخت و نوع كاربری آن نیز اختلاف نظر دارند. پژوهش هایی كه تا به امروز در مورد این بنای عظیم انجام گردیده، هیچ یك به طور خاص به معماری معبد آناهیتا با تأکید بر چگونگی فضای آن نپرداخته است. قریب به اتفاق این پژوهش ها به تحلیل یافته های باستان شناسی بسنده و اکتفا کرده اند. با تحقیقی که توسط نگارندگان انجام گرفت، اطلاعات جدید و ارزش مندی دربارة چگونگی معماری معبد آناهیتا به دست آمد. بعضی از كاوشگران سعی در ارائة تصاویر و نقشه های خیالی و نه چندان دقیق از طرح معماری- سازه ای بنای اولیة معبد داشته اند كه برخی از آن ها در این مقاله مورد بحث قرار گرفته است. این مقاله به تحلیل فضای معماری معبد آناهیتا کنگاور پرداخته است. توصیف مورخان و سیاحان شرقی و غربی از بنای معبد آناهیتا، ارائة نظر خبرگان و صاحب نظران معمار دربارة سبك معماری آن، ویژگی های معماری ایران در معبد آناهیتا، یافته های مرتبط با معماری بنا كه در كاوش های باستان شناسی به دست آمده، مجموعه اطلاعاتی است كه به آن ها پرداخته شده است. در پایان، بر اساس ویژگی های معماری ایرانی، تحلیلی بر کلیة اطلاعات معمارانة بنای معبد آناهیتا با تأکید بر تحلیل فضای معماری بنا انجام گرفته است، که تا حدی بر هویّت معماری این بنا دلالت دارد.

واژگان کلیدی

معبد آناهیتا، كنگاور، معماری ایرانی، معماری پارتی، معماری پیش از اسلام،