بهار   1391 - شماره (7)

توسعة فیزیکی شهرهای اسلامی و تعیین جهت های توسعه (مطالعة موردی: شهر اردکان یزد)   

نویسندگان:

کمال امیدوار دانشیار اقلیم شناسی دانشگاه یزد (نویسنده مسئول komidvar@yazduni.ac.ir)

محمدرضا هاتفی کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور اردکان

صفحات از: 63 - 72

 تعداد بازدید:  224    تعداد دانلود:  42

چکیده

پدیدة شهرنشینی، تحوّلاتی را در ساختار فیزیکی، اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی شهرها به وجود آورده است. شهر اردکان در شمال شهر یزد واقع شده است. با توّجه به رشد جمعیّت، توسعة فیزیکی این شهر در جهت افقی بوده و گسترش مداوم ساخت و سازهای شهری سبب از بین رفتن مزارع کشاورزی و باغ های اطراف شهر شده است. این مقاله سیر تحوّل و توسعة فیزیکی اردکان را بررسی می کند. در این باره، عوامل و متغیّرهای مختلفی مانند راه های ارتباطی، شبکة سنّتی استحصال آب (قنات ها)، عوامل اقتصادی، نقش مذهب، سیاست و مدیریّت شهری مورد توّجه قرار گرفته است. روش تحقیق، تلفیقی با بهره گیری از روش های میدانی ،تاریخی، توصیفی و تحلیلی بوده و از داده ها و اطلاعات جمعیّتی، اشتغال، صنعت، فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، شهرداری و وسعت و کاربری های موجود در مرکز آمار ایران و طرح های هادی و جامع شهری و مقایسة آن ها در دوره های مختلف 1335 تا 1390 و نقشه های توپوگرافی محل استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که شهر اردکان چهار مرحله توسعة شهری را پشت سر گذاشته است. قنات ها نقش اساسی در پیدایش شهر و سپس چاه های عمیق و نیمه عمیق و انتقال آب از زاینده رود، تأثیر مهمّی در تحوّل و توسعة فیزیکی اردکان داشته اند. عوامل افزایش جمعیّت، گسترش وسعت شهر سال های 1335 تا 1390، وجود چهار محور ترانزیتی مهم، گسترش زیاد بخش صنعت، اشتغال و آموزش در محور ارتباطی شمال- جنوب به ویژه محور اردکان- نایین و سمت غربی شهر، وجود و گسترش اماکن مذهبی در محلّه های مختلف و وجود 600 هکتار اراضی بایر به صورت پراکنده در سطح شهر در توسعة فیزیکی اردکان نقش بسیار مهمّی داشته اند. به علت محدودیت هایی که در بخش های شمالی، شرقی و جنوبی شهر وجود دارد، توسعة فیزیکی آن به سمت این مناطق نامناسب است.

واژگان کلیدی

توسعة فیزیکی، توسعة شهری، توسعة کالبدی ،روند تکوین، اردکان یزد،