زمستان   1390 - شماره (6)

بررسی ویژگی های هندسی گره ها در تزیین های اسلامی از دیدگاه هندسه فرکتال   

نویسندگان:

لیدا بلیلان اصل دکتری معماری، استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

داریوش ستارزاده استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز (نویسنده مسئول Lidabalilan@iaut.ac.ir)

ساناز خورشیدیان دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

مریم نوری دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

صفحات از: 83 - 96

 تعداد بازدید:  329    تعداد دانلود:  64

چکیده

یکی از ویژگی های هنرهای اسلامی، وجود نقش های هندسی در عناصر تزیینی طاقی ایرانی چون مقرنس ها، یزدی بندی ها و گره چینی ها است. این مقاله، ویژگی های هندسۀ تزیین های اسلامی را از زاویه ای جدیدتر است، چرا که هندسة تزیین های اسلامی چیزی فراتر از هندسۀ اقلیدسی است که تنها به بررسی اشکال کلاسیک می پردازد. برای اثبات این ادعا، گره ها از یک سو به دلیل تنوّع، کثرت، پیچیدگی، آهنگ، توازن و استفاده از انواع نقوش هندسی و از سوی دیگر به دلیل مطالعات وسیعی که از سوی صاحب نظران در این زمینه ارائه شده، انتخاب گردیده اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که از جمله ویژگی های هندسی گره ها، قیاس با ویژگی های هندسۀ فرکتال ها1 است. فرکتال یا برخال، شکل های هندسی نااقلیدسیِ نامتعارف، نامنظم و در عین نظمی هستند که مهم ترین ویژگی آن ها خود متشابهی آن هاست. این ویژگی ها در هندسۀ تزیین های اسلامی به صورت تصادفی حاصل نگردیده است؛ چرا که هنرمندان اسلامی علاوه بر برخورداری از دانش ریاضی، همواره از طبیعت به عنوان منبع الهام اصلی بهره گرفته اند. این امر حاکی از آن است که در گذشته، این هنرمندان به خوبی از ابعاد گستردۀ ویژگی های طرح های هندسی خود، آگاه بوده و از این نظر پانصد سال پیش از همتایان غربی خود از ویژگی های غیراقلیدسی در طرح های خود بهره گرفته اند.

واژگان کلیدی

هندسه، گره، فرکتال، طبیعت، تزیین های اسلامی،