زمستان   1390 - شماره (6)

مسجد بی نظیر جامع گوهرشاد و هنرهای قدسی معماری   

نویسندگان:

حسین زمرشیدی دانشیار دانشگاه شهید رجایی (نویسنده مسئول )

صفحات از: 17 - 32

 تعداد بازدید:  167    تعداد دانلود:  34

چکیده

مسجد جامع گوهرشاد كه بانی آن «گوهرشاد آغا» است، سرشار از هنرهای قدسی معماری ایران زمین، بنا شده است. این مسجد دارای چهار ایوان است. ایوان جنوبی و اصلی آن كه ایوان مقصوره نامیده می شود، سرشار از هنرهای معماری، به خصوص كاشی كاری معرق با نقوش كاشی و آجر، گره هندسة نقوش، انواع كتیبه های خطوط ثلث، كوفی، نسخ و ... و انواع گلچین، گره و خط معقلی، رسمی بندی، نقوش بند رومی و ... و بالاخره محراب نفیس و منبر چوبی منبت و گره و هنرمندی درودگرانِ فوق العاده پركار است. مقرنس بندی های تخته به تخته منحصربه فرد، سبب شهرت جهانی این مسجد شده است. پیش خوان سازی ایوان از كتیبه بندی های متعدّد و متنوع است و دو گلدستة منقوس برجستة مدور، در نما از سطح زمین تا انتهای ایوان و رخ بام، با اسماء هزارگانة جلاله «الله» مزین شده است. ادامة گلدسته سازی و به خصوص گنبد اُگون، با نقوش گلچین معقلی و خطوط بنایی، عظمت مسجد را دو چندان ساخته است.دو ایوان شرقی و غربی كاملاً مشابه یكدیگر، با استفاده از ازاره سازی ها، اِسپَرسازی های آجر و كاشی، سرپایه سازی ها، طاق نماسازی ها و غرفه سازی ها و پشت بغل سازی ها و با نقوش گوناگون زیبا ساخته شده است كه درمجموع، استفاده از خطوط بنایی سه رگی، ارزش های بی همتایی برای مسجد به وجود آورده است. ایوان قبله متصل به بارگاه رضوی، با ارزش های گلچین های معقلی خوشه انگوری رفت و برگشت و خط بنایی سه رگی «رو، وارو»، از سوره مباركه جمعه و بسیاری دیگر، این مسجد زیبا را به كمال مطلوب رسانیده است. غرفه بندی های دواشكوبه با طرح های گوناگون و نقوش كاشی كاری و بسیاری دیگر نیز، عظمت این مسجد را چند برابر ساخته است.

واژگان کلیدی

مسجد گوهرشاد، ایوان مقصوره، بای سنقر میرزا، گنبد اُگون، ایوان قبله،