پاییز   1390 - شماره (5)

شخصیّت شناسی شهر اسلامی؛ با تأکید بر ابعاد کالبدی شهر اسلامی   

نویسندگان:

زهرا خدایی دانشجوی دکتری شهرسازی- دانشگاه تربیت مدرس

علی اکبر تقوایی دانشیار گروه شهرسازی- دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول taghvaee@modares.ac.ir)

صفحات از: 103 - 114

 تعداد بازدید:  249    تعداد دانلود:  90

چکیده

با توجّه به تفاسیر متفاوتی که در مورد «شهر و شهرسازی اسلامی» ارائه می شود، شناسایی شخصیّت شهر اسلامی می تواند در تحلیل شهرسازی اسلامی مؤثّر واقع شود. مفهوم شهر اسلامی که شرق شناسان به کار برده اند، مبتنی بر این فرض است که اسلام یک نظام ارزشی کامل است و تمام الگوها و رفتار سازمان اجتماعی را تعیین می کند. در این مقاله سعی شده است با تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی و از شیوه های تحقیق مرور متون، منابع و اسناد تصویری به تحلیل شخصیّت شهر اسلامی پرداخته شود. به همین جهت، با تبیین ویژگی هایی که برای شناخت و تعریف هر پدیده لازم است، مقالة حاضر بر آن خواهد بود تا این ویژگی ها را برای شهر اسلامی استنتاج نماید و با تبیین پیدایش و توسعة شهر اسلامی و عوامل مؤثّر در شکل گیری آن، بنیاد و ماهیّت کالبد شهری را بررسی کند. در این باره به مؤلّفه های کالبدی (اجزای ثابت) شهر اسلامی اشاره شده است. علاوه بر بررسی ساختار کالبدی، نحوة مواجهه با اشکال و مدل های شهر اسلامی که در تحلیل شخصیّت شهر اسلامی از اهمیّت و منزلت خاصی برخوردار است، مورد توجّه قرار گرفته است. در ادامه، تأثیر اسلام بر شیوة زیست و هویّت ساکنان شهر با در نظرگرفتن کلیّة جوانب زیست شهری، بررسی شده است. نتیجه این مقاله گویای آن است که اصطلاح شهر اسلامی، بیانگر هویّت ویژة فرهنگی، اجتماعی و تاریخی خاص ساکنان آن است. فضای کالبدیِ بیش تر شهرهای اسلامی متأثّر از ویژگی های سرزمینی و جغرافیایی آن است که وجود روح مشترک و منتج از مکتب الهی را در آن ها تأیید می کند. تداوم سیر تاریخی و اصیلِ اولیّه، راهبردی است که می تواند در تبلور مجدّد مفاهیمی همانند مفهوم شهر اسلامی راهگشا باشد.

واژگان کلیدی

شخصیّت شناسی، شهر اسلامی، مدل های شهر اسلامی، هویّت شهر،