پاییز   1390 - شماره (5)

بازآفرینی پایداری با تأکید بر نقش طبیعت در ساختار کالبدی شهرهای ایرانی ـ اسلامی (بررسی موردی رود دره مقصود بیک تهران)   

نویسندگان:

فاطمه یزدگرد کارشناس ارشد معماری (نویسنده مسئول fatemeh_yazdgerd@yahoo.com)

صفحات از: 79 - 94

 تعداد بازدید:  126    تعداد دانلود:  34

چکیده

الگوی شهرهای کهن ایرانی ـ اسلامی در گذشته با اتکای بر دو عامل اساسی شکل گرفته است. در جایگاه نخست، اسلام به عنوان نظام کمال یافتة اجتماعی، فرهنگی، ارزشی و تعالی بخش انسان ها و در جایگاه بعد معماری ایرانی به منزلة تجلّی گاه کالبد فرهنگ ایرانی در ساختارهای فیزیکی قرار دارد. این شهرها با توجّه به ویژگی های کارآیی اقتصادی، پویایی اجتماعی و تعالی فرهنگی در کنار آسیب های اندک زیست محیطی تا حدودی شکل شهر پایدار توسعه یافته را ارتقا داده اند. هر چند در این مجموعه ها تفاهمی چون حقوق شهر و شهروندی به دلیل استقرار حکومت های غیر مردم سالار و غیر اسلامی مورد غفلت واقع شده است. شهر تهران در سال های اخیر (به خصوص از دوران حکومت پهلوی) به علّت تمرکز خدمات در آن با رشد شتابان جمعیّت و به تبع آن با افزایش مهاجرپذیری مواجه بوده است. از پیامدهای این گسترش نسنجیده می توان به افزایش و تراکم توده های ساختمانی و سازه های انسان ساخت و در نتیجه غلبة بافت مصنوع بر عرصه های بدیع و بکر طبیعی و بلعیدن عناصر ارزش مند تاریخی و طبیعی به درون خود اشاره نمود. توسعة غیر منسجم شهر تهران در این تغییر، روند سال های اخیر و رشد ناموزون برخی از مؤلّفه ها به خصوص مؤلّفة اقتصادی در کنار به هم ریختن آرامش اجتماعی و آسایش زندگی، افزایش آلاینده های محیطی و زیست محیطی، بروز و تشدید آسیب های اجتماعی و رونق گرفتن الگویی از معماری فاقد هویّت (بدون در نظر گرفتن ضرورت بازآفرینی عوامل مؤثّر بر جذابیت قبلی شهر تهران) این شهر را به سمت ناپایداری سوق داده است. در این میان، بازآفرینی عناصر طبیعی از دست رفته به خصوص روددره های درون شهری در جهت نقش آفرینی پایدار زیرساخت های سبز در ساختار شهر و تجهیز آن ها به زندگی جمعی از نقش اساسی برخوردار است. مقالة حاضر روددرة مقصود بیک را به عنوان یکی از اندام های اکولوژیک شهر تهران مورد مطالعه قرار داده است و با انجام مطالعات میدانی و بررسی مدارک، بر اساس امکانات و فرصت ها، محدودیت ها و تهدیدها، راهبردهایی را به منظور بازآفرینی پایداری آن ارائه داده است.

واژگان کلیدی

توسعة پایدار، بازآفرینی، عرصة فعّالیّت جمعی، پایداری منظر شهری، روددرة مقصود بیک،