پاییز   1390 - شماره (5)

بازشناخت چگونگی شكل گیری گنبد اورچین (با تأکید بر ساختار هندسی و معماری)   

نویسندگان:

امین سعیدیان کارشناسی ارشد معماری منظر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ماهشهر، گروه معماری (نویسنده مسئول )

مجتبی قلی کارشناسی معماری، مجتمع جهاد دانشگاهی، اهواز

احسان زمانی پژوهشگر دوره دکتری معماری، دانشگاه تربیت مدرس

مجتبی انصاری دانشیار، دانشگاه تربیت مدرس

صفحات از: 47 - 66

 تعداد بازدید:  252    تعداد دانلود:  36

چکیده

پرداختن به شیوه های گنبدسازی، شناخت انواع آن، بررسی عملکرد سازه ای، شیوه های ترسیم، سبک شناسی، روش های اجرایی و مسائل مرتبط به آن همواره از دغدغه های معماران ایرانی بوده است. در این بین به معماری گنبد اورچین که از شاخصه های بناهای آرامگاهی در بخش های جنوبی ایران است، توجه نشده و اطلاعات اندکی از آن در تاریخ معماری ایران وجود دارد. در این پژوهش به ریشة لغوی و معنایی گنبد اورچین اشاره شده و خواستگاه معماری این گنبد، متعلّق به دورة سلجوقی، معرفی شده است. سپس روابط هندسی میان زینه های آن تحلیل شده و انواع این نوع گنبد شامل کوکبی و کثیرالاضلاع ترسیم شده اند. با بررسی گونه شناسی نمونه های موجود در ایران و عراق، نکات قابل تأملّی در مورد روابط هندسی، ارتفاع، شکل گنبد و تعداد زینه های آن ارزیابی گردید. عواملی همچون عملکرد تارک، نحوة ساخت، پوشش گنبد، نحوة توزین بار در ساختار گنبد مشخص گردیده است. در نهایت به این نتیجه خواهیم رسید که علّت اصلی وجودی آن، عملکردی نمادین و سمبولیک است، نه نمادی مذهبی صرف؛ چرا که به تنهایی و یا در همجواری و تلفیق با فضاهای مذهبی در گذر زمان به خوبی نقشی تاثیرگذار و کاربردی داشته است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است و بر حسب نیاز در قسمت های مختلف پژوهش از تحلیل های تطبیقی1، مطالعات گذشته نگر2 و روش های میدانی3 استفاده شده است.

واژگان کلیدی

معماری ایرانی، آرامگاه، گنبد، اورچین، مضرس، کوکبی، کثیرالاضلاع،