پاییز   1390 - شماره (5)

تحوّلات کالبدی بازار سنّتی در شهرهای ایران (مطالعة موردی: بازار شهر كرمانشاه)   

نویسندگان:

کیومرث ایراندوست استادیار گروه شهرسازی دانشگاه کردستان (نویسنده مسئول k.irandoost@uok.ac.ir)

آرمان بهمنی اورامانی کارشناس ارشد شهرسازی

صفحات از: 5 - 16

 تعداد بازدید:  152    تعداد دانلود:  45

چکیده

در دهه های اخیر و با تحوّلات عمیقِ كالبدی و اجتماعی شهرهای كشور، بازار به عنوان كانون اقتصادی و اجتماعی شهر سنتّی ایرانی دچار دگرگونی و تغییرات قابل توجّهی شده است. در بیش تر موارد، بازار از كانون پر جنب و جوش با مركزیّت قوی، به عنصری نسبتاً حاشیه ای بویژه در ارتباط با عملكرد شهری بدل شده و بخش عمدة آن با افت ارزش و پویایی اقتصادی و اجتماعی و کالبدی روبه رو بوده است. این مسأله باعث شده كه بخش چشمگیری از بازار، بویژه عناصر جانبی و جدا از راسته های اصلی آن دچار ركود و تخریب شوند. در نوشته حاضر با تکیه بر بررسی مطالعات کتابخانه ای، بررسی میدانی و تطبیق نقشه ها، سعی شده است تحوّلات صورت گرفته در ساختار و کالبد بازار شهر کرمانشاه و نیز عوامل مؤثّر بر این تحوّلات و روند آن مورد بررسی قرار گیرد. شهر تاریخی کرمانشاه با توجّه به موقعیّت خود همواره دارای اهمیّت تجاری بوده و بازار با رونقی داشته است. بنا بر اسناد موجود، بازار کرمانشاه در اواخر دورة قاجار در اوج رونق و شکوه بود. پس از آن با توجّه به رشد شتابان شهری و روند فزایندة نوسازی، بازار نیز چون دیگر عناصر و اجزای شهری، تحوّلات عمیقی را تجربه كرد و تا حد زیادی از لحاظ کارکردی و کالبدی رو به تحلیل رفت. به طور کلی، علل اصلی این تحوّلات را می توان در دگرگونی شیوه های تولید و مصرف، نوسازی و نوگرایی معاصر، ورود خودرو و خیابان کشی های جدید، برنامه ریزی شهری جدید و تغییر در نقش و عملکرد شهر کرمانشاه جستجو كرد.

واژگان کلیدی

شهر ایرانی، بازار، ساختار شهر، تحوّلات کالبدی، كرمانشاه،