پاییز   1389 - شماره (1)

نقش تاریخی وقف در شکل گيری شهر اسلامی (مطالعه موردی شهر اصفهان)   

نویسندگان:

حسین کلانتری خلیل آباد دانشیار پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماري جهاد دانشگاهى (نویسنده مسئول H_Kalantari2005@yahoo.com)

سیداحمد صالحی عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی

قهرمان رستمی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

صفحات از: 33 - 44

 تعداد بازدید:  179    تعداد دانلود:  34

چکیده

وقف، سنتي اسلامي است که بر اساس آن افراد حقيقي يا حقوقي بخشي يا همه ملک خود را به سازماني دولتي يا خصوصي مي‌بخشند. اين سنت حسنه در ايدئولوژي اسلامي ريشه دوانده و نقش بارزي در توسعه شهرهاي اسلامي، به ويژه شهرهاي مذهبي داشته است. در ايران نيز سابقه و نقش تاريخي وقف در توسعه فضاهاي کالبدي شهرها مبرهن است. در اين مقاله، نقش تاريخي وقف در شکل‌گيري و توسعه فضاهاي كالبدي شهرهاي ايراني- اسلامي به ويژه اصفهان مورد بررسي و تبيين قرار مي‌گيرد. روش تحقيق برگزيده در اين مقاله، تلفيقي از روش‌هاي کتابخانه‌اي و ميداني بوده و هدف از تحرير آن نيز ارزيابي ميزان تأثيرگذاري وقف در توسعه فضاهاي کالبدي شهرهاي ايران با تأکيد بر شهر اصفهان مي‌باشد. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد که اراضي وقفي در شهرهاي اسلامي ايران، به ويژه شهر اصفهان، موجب گرايش آن به توسعه افقي بوده و اين گرايش از محل زمين‌هاي وقفي به سمت پيرامون شهر کمتر شده است. اراضي وقفي در توسعه فيزيكي شهر تأثيرگذار بوده و خود نيز در جريان توسعه فيزيكي شهر، از حالت اوليه خود خارج شده و به بافت شهري تبديل گشته‌اند. بنابراين مي‌توان تأثيرگذاري اراضي وقفي و توسعه فيزيكي شهر را امري دو طرفه دانست.

واژگان کلیدی

وقف، اصفهان، شهر اسلامي، شهر ايراني،