تابستان   1390 - شماره (4)

به كارگیری اصول پدافند غیرعامل در بنای شهرـ دژها در ایران باستان   

نویسندگان:

داود مجیدی کارشناس ارشد آمایش و پدافند غیر عام

سعید گیوه چی استادیار دانشگاه تهران (نویسنده مسئول givehchi.saeed@gmail.com)

علی نوری کرمانی استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز

صفحات از: 37 - 48

 تعداد بازدید:  119    تعداد دانلود:  28

چکیده

سكونت گاه های انسانی همواره در معرض آسیب ناشی از بلایای طبیعی و سوانح انسان ساخت قرار داشته اند، لذا بشر همواره با اتخاذ شیوه هایی سعی در كاهش اثرات زیان بار این گونه بلایا در محیط زندگی خویش داشته است. یكی از راه كارهای ابداعی، استفاده از شیوه های پدافند غیرعامل برای كاهش آسیب پذیری سكونت گاه ها است. از آن جا كه سرزمین ایران از گذشته های دور در مسیر حوادث تاریخی و در معرض حمله ها و تهاجم های نظامی ملل مختلف و قبایل همسایه واقع شده بود، استفاده از ویژگی های جغرافیای طبیعی در جهت حفظ و امنیّت مردم مورد توجّه قرار گرفت. یكی از مهم ترین نمودهای آن را می توان ساخت دژها یا استحكامات نظامی و غیرنظامی در ارتفاعات دانست. این مقاله در پی شناسایی مشخّصه های اصلی مهم ترین نمود سكونت گاه های انسانی شامل دژها در ایران باستان از منظر پدافند غیرعامل است. به این منظور با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی به استخراج مشخّصه های مهم ترین دژهای ایران در سه دورة تاریخی مادها، اشكانیان و ساسانیان پرداخته شده است. نتایج این پژوهش مبیّن آن است كه از نظر فرماند هان نظامی، معماران و مهندسان ایران باستان، اصل مكان یابی و بهره گیری از عوارض جغرافیایی سرلوحة كار پدافند غیرعامل در هر سه دوره بوده است. با توجّه به مشخّصه های استخراج شده از دژهای این سه دوره ، می توان دریافت كه ملاحظات پدافند غیرعامل در هر دوره روند رو به رشدی داشته است؛ به گونه ای كه در دوره های پایانی مورد مطالعه روش های جدید و پیچیدة پدافند غیر عامل دژها را در بر می گیرد.

واژگان کلیدی

پدافند غیر عامل، دژ، مادها، اشكانیان، ساسانیان،