تابستان   1390 - شماره (4)

ارزیابی اثرات طرح های توسعة شهری بر ساختارشکنی و ارتقای کیفی فضای شهر کهن ایرانی   

نویسندگان:

کیومرث حبیبی استادیار دانشکده شهرسازي، دانشگاه کردستان (نویسنده مسئول )

مصطفی بهزادفر دانشیار شهرسازی دانشگاه علم و صنعت

ابوالفضل مشکینی استادیار برنامه ریزی شهری دانشگاه تربیت مدرس

هوشمند علیزاده استادیار دانشکده مهندسی، دانشگاه كردستان

وحید محکی دانشجوی كارشناسی ارشد شهرسازی دانشگاه کردستان

صفحات از: 15 - 28

 تعداد بازدید:  102    تعداد دانلود:  25

چکیده

شهرهای ایران كه در طول دوره های تاریخی، با تكیه بر خلاقیّت و ابتكارهای ملّی به صورت درون زا، به رشد و تكامل رسیده بودند، به تدریج طی چند دهه به كلّی دگرگون گردیدند و خصوصیّات كالبدی، ارزش های فرهنگی، ویژگی های اجتماعی، هنری و تاریخیِ خود را از دست دادند. تغییرات بطئ از انقلاب مشروطیّت آغاز شد و از دهة 1300 شمسی با پذیرش مدرنیته و تبعیّت از الگوهای غربی، وسیع تر گردید. روند شهرنشینی و شهرسازی كشور در دورة جدید، از یك سو به تدریج و به تبعیّت از الگوها و ویژگی های سرزمینی ایران تكامل نیافت و از سوی دیگر با زمینه سازی های مناسب و قبلی پذیرایی الگوهای غربی نگردید، بلكه با تقلید از غرب و دنیای سرمایه داری و تحت تأثیر روابط نه چندان سالم ایران و كشورهای غربی شكل گرفت و دگرگون شد. این تحوّلات باعث از هم گسیختگی بافت قدیم شهرهای ایران گردید و به آرامی با پذیرش الگـوهای برون زا و با گستـرش در تمام زمینه های تمركزگرایی، مشكلاتی چون تراكم زیاد جمعیّت، آلودگی، حاشیه نشینی و ... ابتدا تهران و سپس سایر شهرهای بزرگ را در برگرفت. در چنین شرایطی تهیّة طرح های جامع شهری با پیروی از الگوهای غربیِ منسوخ شده به سبب آن كه، برای برنامه ریزی در سطوح ملّی، منطقه ای، شهری و محلّی به صورت سلسله مراتبی، ارزشی قائل نبود، نتوانست با سطوح مختلف برنامه ریزی عمل كند و ضمن هدایت اصولی شهرها و نظام بخشیدن به رشد و توسعة آن ها، ایجادكنندة قابلیّت تغییر و تحوّل در شهرها باشد. در مقالة حاضر به بررسی ریشه ها و عوامل شكل گیری تقلید از اندیشه های غربی و پیامدهای حاصل از آن، در نظام برنامه ریزی و طرح های توسعة شهری در ایران پرداخته شده است.

واژگان کلیدی

طرح های توسعة شهری، تجدّدطلبی، نوگرایی، الگوهای غربی، طرح راهبردی ـ ساختاری،