پاییز   1397 - شماره (33)

بررسی مؤلّفه‌‌های جغرافیایی و محیط‌زیستی در شکل‌گیری شهر میبد از پیش از تاریخ تا دوران اسلامی   

نویسندگان:

محسن میرجانی ارجنان دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه محقق اردبیلی

رضا رضالو دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه محقق اردبیلی (نویسنده مسئول reza_rezaloo@yahoo.com)

کریم حاجی زاده باستانی استادیار باستان شناسی دانشگاه محقق اردبیلی

علیرضا سرداری زارچی استادیار باستان شناسی پژوهشکده باستان شناسی کشور

صفحات از: 19 - 26

 تعداد بازدید:  232    تعداد دانلود:  143

چکیده

دشت یزد ـ اردکان از کهن‌ترین دورة استقرار از منظر مکان‌گزینی حوزه‌‌های جغرافیایی قابل استفاده برای سکونت، فاقد انتخاب‌‌های طبیعی متنوّع بوده است. مهم‌ترین علل این وضعیّت محدود بودن منابع زیستی از قبیل جریان‌‌های آبی دائمی و شرایط اقلیمی حاکم بر این دشت به واسطة موقعیّت جغرافیایی آن است. روش تحقیق در این مقاله به شیوة بررسی میدانی و اسناد و مکتوبات در قالب نقشه‌‌ها و نمودارهای مرتبط سامان یافته است. مهم‌ترین اهداف این مقاله ارائة یک الگوی استقراری مبتنی بر اقلیم، جغرافیا و بوم‌‌شناسی میبد است. سؤال اساسی این پژوهش مبتنی است بر این موضوع که شکل‌گیری این شهر به عنوان یکی از قدیمی‌ترین استقراراهای دشت یزد ـ اردکان، حاصل چه برهم‌کنش‌‌ها و تأثیرات متقابل انسان و محیط پیرامون او بوده است. با استفاده از نتایج بررسی‌‌های میدانی باستان‌شناسی و ارزیابی مؤلّفه‌‌های جغرافیایی و زمین ریخت‌شناسی از قبیل تنوّع منابع آبی (آبراهه‌‌های باستانی و فن‌آوری قنات)، شیب و ارتفاع زمین و واقعیّت‌‌های زمین‌‌شناسی دشت میبد، مشخّص می‌‌شود، شکل‌گیری میبد از پیش از تاریخ تا کنون در محدودة فضای دشتی با بستر رُسی میسّر بوده است. در دورة پیش از تاریخ و تا قبل از فراگیر شدن فن‌آوری کاریز این استقرارها فصلی و بدون تداوم استقراری در مجاورت آبراهه‌‌های باستانی در مجاورت تراس رُسی روستاهای بارجین ـ بیده شکل گرفته‌اند. بعد از آشنایی با فن‌آوری قنات این استقرارها در قالب شهر امروزین میبد به صورت دائمی تداوم داشته است.

واژگان کلیدی

دشت یزد - اردکان، تراس رسی، آبراهه‌‌های باستانی، قنات، الگوهای استقراری میبد