تابستان   1397 - شماره (32)

نقش خوانایی کالبدی بر امنیّت بوستان‌های شهری؛ نمونه موردی: بوستان مردم همدان   

نویسندگان:

اسماعیل ضرغامی استاد گروه معماری، دانشگاه تربیت دبیرشهید رجایی، تهران، ایران (نویسنده مسئول ezarghami@srttu.edu)

عبدالحمید قنبران دانشیار گروه معماری، دانشگاه تربیت دبیرشهید رجایی، تهران، ایران

پوریا سعادتی وقار دانشجوی دوره دکتری معماری، دانشگاه شهید رجایی، تهران، ایران

مرتضی ضامنی دانشجوی دکتری، دانشگاه آزاد شهرکرد، ایران

صفحات از: 15 - 32

 تعداد بازدید:  278    تعداد دانلود:  100

چکیده

خوانایی کالبدی به عنوان یکی از ارکان پاسخ‌دهی و مطلوبیّت محیط‌های شهری، ادراک و نحوة استفاده و رضایت‌مندی کاربران محیط‌های شهری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در بستر بوستان‌های شهری، مؤلّفه‌های خوانایی فضایی می‌توانند درجات مختلفی از امنیّت را در فضا پدید آورند. از این رو تأثیر خوانایی کالبدی بوستان‌های شهری بر میزان مراجعه و حضور افراد و در نهایت امنیّت این فضاها، محور پژوهش حاضر را شکل داد. جمعیّت آماری این پژوهش را مراجعه‌کنندگان بوستان‌های مردم و ارم همدان، تشکیل دادند. اطلاعات لازم از طریق روش چیدمان فضا، پرسشنامه‌های و مشاهدة پژوهشگران، در دو پیمایش مجزا گردآوری شد. به منظور تهیة نقشه خوانایی (تحلیل ریاضی وضوح و قابل فهم بودن)، از نرم‌افزار Ucl depthmap بهره گرفته شد و به منظور تحلیل آماری پرسشنامه‌ها، از آزمون‌های تی تست مستقل، تحلیل ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی گام به گام استفاده شد. یافته‌های حاصل از پرسشنامه باز و مشاهدة محققان بیان داشت که پرسش‌شوندگان بسترهای مشابهی را تحت عنوان فضاهای ناامن در كل بوستان تلقی نموده‌اند. یافته‌های حاصل از پرسشنامه بسته نیز نشان داد که نمونة مورد بررسی، برخلاف تصوّر عمومی، خوانایی و امنیّت بوستان مردم را بالا ارزیابی کرده‌اند. در واقع نتایج پژوهش گویای آن است که در هر دو پیمایش، بین خوانایی کالبدی و احساس امنیّت شهروندان مراجعه‌کننده به بوستان رابطة مثبت و نسبتاً بالایی برقرار است، ترتیب اهمیّت مؤلّفه‌های خوانایی فضایی مؤثّر بر احساس امنیّت عبارتند از: متغیّر‌های تشخّص عناصر تصویرساز (راه، گره، لبه، حوزه، نشانه و چشم‌انداز)، قابلیّت دسترسی، ترکیب ساختار و پیکره‌بندی فضایی به همراه هندسه که به ترتیب بیش‌ترین تأثیر و متغیرهای موانع و اختلالات بصری و مؤلّفه‌های معماری مؤکّد مسیریابی کم‌ترین تأثیر را بر احساس امنیّت شهروندان در این بوستان داشتند، بنابراین از طریق بهبود مؤلّفه‌های خوانایی، می‌توان گامی مؤثّر را در ارتقای امنیّت، مطلوبیّت و کیفیّت محیطی بوستان‌های شهری برداشت.

واژگان کلیدی

کالبد، پاسخ‌دهی محیطی، بوستان شهری، خوانایی، امنیّت