تابستان   1397 - شماره (32)

چیستی آرمان‌شهر شیعی در آرای ملاصدرا و آیت الله جوادی آملی   

نویسندگان:

سمیرا محمودی استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه گیلان (نویسنده مسئول smahmoodi@guilan.ac.ir)

بهمن احمدی دانشجوی دکتری شهرسازی دانشگاه تهران

نازنین محمدی کارشناس ارشد برنامه ریزی منطقه ای دانشگاه شهید بهشتی

مهرداد رحمانی دانشجوی دکتری شهرسازی دانشگاه تهران

مهدی برنافر دانشجوی دکتری شهرسازی دانشگاه تهران

صفحات از: 5 - 16

 تعداد بازدید:  269    تعداد دانلود:  159

چکیده

آرمان‌شهر شیعی یکی از موضوعاتی است که هم در دوران گذشته و هم در سده اخیر در مقابل برخی ایدئولوژی‌های رایج در جهان مطرح شده است. با توجّه به غالب بودن مذهب تشیع در جامعه ایرانی، وجود تصویری روشن از آرمان‌شهر شیعی نقطه اتکای مناسبی برای سیاستگذاری اجتماعی و شهری خواهد بود. در این میان طیف متنوعی از اندیشه‌مندان شیعی در خصوص آرمان‌شهر شیعی نظرات متنوعی را ارائه داده  اند که به دو گروه عمده نواندیشان دینی و سنت‌گرایان دینی قابل تفکیک‌ می باشند. به نظر می‌رسد تلاش برای تبیین طیف های مختلف و در نهایت تلاش برای ایجاد وفاق میان آن‌ها می‌تواند ادای سهم قابل توجهی به موضوع آرمان‌شهر شیعی باشد. در این راستا، در مقاله حاضر با مبنا قرار دادن رویکرد سنت‌گرایانه به دین سعی کرده تا با تکیه بر دیدگاه ‌های دو تن از بزرگان تشیع، ملاصدرا و آیت الله جوادی آملی آرمان‌شهر مطلوب شیعی با رویکرد درزمانی تبیین گردد. دو هدف اصلی مقاله حاضر، تبیین چیستی آرمان‌شهر شیعی در نگاه سنت‌گرایانه به دین و هم‌چنین فهم این نکته است که نسبت آرمان‌شهر شیعی با تغییرات زمان و مکان چیست. نتایج حاصله نشان می دهند که در آرای هر دو این بزرگواران آرمان‌شهر مطلوب وسیله ای برای تقرب به خداوند و خلیفه اللهی انسان بر زمین محسوب می شود که تحت رهبری امام و در نبود وی ولی فقیه قابل تحقّق است. با این حال دیدگاه ملاصدرا بر اصالت جامعه مبتنی است در حالیکه آیت الله جوادی آملی اصالت فرد را مبنا قرار می‌دهد، که این تفاوت را می توان ناشی از تأثیرپذیری از شرایط زمانه و تقابل فلسفه در برابر عرفان بر شمرد. با موشکافی در نظرات بزرگواران پیداست که آرمان‌شهر شیعی فارغ از ابعاد زمانی و مکانی بوده و در بعد وجودی مطرح می‌گردد؛ بنابراین می‌توان گفت در آرمان‌شهر شیعی، ویژگی‌های کالبدی به شرایط زمینه‌ای و زمانه ای تحویل می گردد.

واژگان کلیدی

آرمان‌شهر، شیعه، ملاصدرا، آیت الله جوادی آملی