بهار   1397 - شماره (31)

بازشناسی چارچوب نظری رویکرد حفاظتی منظر شهری تاریخی   

نویسندگان:

پوپک پوربهادر کارشناس ارشد مرمت شهری، دانشکده معماری، دانشگاه تهران

سمیه فدایی نژاد بهرامجردی استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران (نویسنده مسئول sarafadaei@ut.ac.ir)

صفحات از: 63 - 74

 تعداد بازدید:  293    تعداد دانلود:  109

چکیده

سرعت توسعه در شهرهای تاریخی و افزایش پیچیدگی کارکردهای شهری در دهه‌های اخیر سبب ایجاد تغییرات بسیار در محدودة تاریخی شهرها و رویارویی جریان‌های حفاظت و توسعه شده است. رویکرد «منظر شهری تاریخی» به مثابه رویکردی متأخّر در حوزة حفاظت شهری با هدف تحقّق حفاظت و توسعة یکپارچه و توأمان و ارتقای سطح کیفی بهره‌وری فضاهای شهری مطرح شده است. این رویکردِ ارزش‌محور هم‌چون لنزی است که از درون آن به شهر کنونی نگریسته می‌شود و بر نقش انسان و جامعه در پدید آوردن کالبد شهر تأکید دارد. مفهوم منظر شهری تاریخی بیش‌تر رویکردی برای طرّاحی شهری و مدیریّت آن بر اساس درک بافت طبیعی، فیزیکی و اجتماعی شهر است. هدف مقاله، بازشناسی چارچوب نظری منعطف در جهت حفاظت شهری بر مبنای رویکرد منظر شهری تاریخی است. برای این منظور از یک سو، اسناد، کنوانسیون‌ها و بیانیه‌های بین‌المللی مرتبط و از سوی دیگر، نظریه‌های صاحب‌نظران و متون مرتبط مورد بازخوانی و واکاوی قرار گرفته‌اند و با بهره‌گیری از روش تحقیق کیفی و راهبرد استدلال منطقی و تکنیک تحلیل محتوا به بازشناخت مفاهیم پایه‌ای رویکرد حفاظتی منظر شهری تاریخی شامل اهمیّت معنایی یا به عبارتی ارزش‌های ملموس و ناملموس، اصالت، یکپارچگی و مؤلّفه‌های تعیین‌کنندة آن‌ها پرداخته شده است. در رهیافت منظر شهری تاریخی گام نخست به دست آوردن شناختی جامع از ابعاد مختلف شهر و ارزش‌های ملموس و ناملموسی است که در طول زمان آن را شکل داده‌اند. این رهیافت با حفاظت از ارزش‌ها و اصالت و یکپارچگی شهر در کالبد کنونی آن، از توسعي بی‌رویه جلوگیری کرده و با تأکید بر نقش جامعه در زندگی شهری پیوندی نویی بین گذشته و حال شهر ایجاد می‌کند. حفاظت شهری بر پایة رویکرد منظر شهری تاریخی، پاسخ‌گوی تداوم و پویایی شهر به صورت توأمان است. این امر با در نظر گرفتن لایه‌های تبیین‌کنندة اهمیّت معنایی شهر تاریخی و احترام و توجّه به زمینة شهری، حفاظت را به محرّکه‌ای برای توسعة مؤثّرتر تبدیل می‌کند که موجب تغییرات پایدار در شهر می‌شود. با توجّه به مشکلات کنونی در مدیریّت شهرهای تاریخی ایران از جمله تقابل حفاظت و توسعه در سطوح مختلف کلان تا خُرد توجّه به این رویکرد در حفاظت و مدیریّت شهرهای تاریخی ایران اهمیّت به‌سزایی دارد.

واژگان کلیدی

منظر شهری تاریخی، حفاظت و توسعة یکپارچه، اهمیّت معنایی، اصالت، یکپارچگی