بهار   1397 - شماره (31)

بررسی تأثیر عوامل طبیعی (محیطی) در شکل‌گیری و ماندگاری شهر تاریخی دهدشت   

نویسندگان:

ابراهیم رایگانی استادیار گروه باستان شناسی، د انشگاه نیشابور (نویسنده مسئول e.raiygani@neyshabur.ac.ir)

مسعود اسلامی دانش آموخته کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد، واحد علوم و تحقیقات لرستان، خرم آباد

صفحات از: 51 - 62

 تعداد بازدید:  381    تعداد دانلود:  113

چکیده

دهد شت از جمله شهرهای تاریخی در جنوب غربی ایران، بیش‌ترین رونق خود را در عصر صفویه داشت. این شهر امروزه در حاشیة جنوب شرقی شهر جدید قرار دارد . با توجّه به قرارگیری این شهر در اقلیم نسبتاً گرم و خشک، مؤلّفه‌های محیطی و جغرافیایی متعددی در شکل‌گیری و ماندگاری آن مؤثّر بودند . چگونگی بر هم‌کنش این عوامل طی قرون متمادی مسأله پژوهش پیش‌رو است. هد ف از انجام پژوهش حاضر مطالعة توصیفی و تحلیلی تأثیر عوامل محیطی بر شکل‌گیری و دوام شهر در بیش از چهارصد سال است. از این‌رو، پژوهش حاضر در پی‌پاسخ‌گویی به این پرسش است که مهم‌ترین عوامل محیطی مؤثّر بر شکل‌گیری و دوام شهر تاریخی دهد شت کدامند ؟ و این عوامل چه برهم‌کنشی در طول تاریخ برای ماندگاری شهر داشته‌اند ؟ برای پاسخ به این دو پرسش، مطالعات استنادی منابع تاریخی مکتوب و بررسی‌های پیمایشی نگارندگان دو روش گردآوری اطلاعات در پژوهش حاضر بود که از طریق تحلیل توصیفی تاریخی به تحلیل داده‌ها انجامید. شهر تاریخی دهد شت به رغم اندک مغایرت‌های معماری و ساختاری با دیگر شهرهای ایران، دارای ویژگی‌های مشترک با آنهاست که می‌توان با شناخت و بررسی این ویژگی‌ها، الگوهای کلی شهر سنّتی ایرانی را ترسیم کرد. نتیجه آن‌که پاسخ‌گویی مناسب به ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی (از جمله شکل گود کاسه‌ای، موقعیّت آب و هوایی خشن، تغییرات ناگهانی جوی، کمبود آب) ساختار فیزیکی خاصی را برای شهر تاریخی دهدشت تعریف کرده است که این ساختار فیزیکی موجب گردید تا مدیریّت شهری برای مشکلاتی چون تهیة آب شرب، شرایط دشوار جغرافیایی و آب و هوایی از جمله مقابله با بادهای گرم و سوزان و هم‌چنین عدم حاصل‌خیزی خاک، چاره‌جویی معمارانه و متناسب با محیط را در نظر گیرد . این چاره‌جویی‌ها معمولاً در جهت حفظ فیزیکی شهر به کمک عوامل طبیعی بود و همین امر سبب غفلت از مؤلّفه‌های دفاعی شهر شد .

واژگان کلیدی

سیر تاریخی شکل‌گیری، شهر تاریخی دهدشت، عوامل فیزیکی، معماری اقلیم گرم و خشک