بهار   1397 - شماره (31)

تبیین نقش مؤلّفه‌های منظر حسّی مبتنی بر حواس در کیفیّت ادراک حسّی محیطی گذر ارگ جدید تبریز   

نویسندگان:

مجید صالحی نیا استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران (نویسنده مسئول salehinia@aui.ac.ir)

مهدیه نیرومند شیشوان کارشناسی‌ارشد معماری، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

صفحات از: 19 - 32

 تعداد بازدید:  381    تعداد دانلود:  146

چکیده

حواس پنج‌گانة انسان ابزارهایی هستند که درک پدیده‌ها، محیط و فضای پیرامون انسان را برای او امکان‌پذیر می‌سازند. به دلیل غالب بودن حسّ بینایی بر دیگر حواس، توجّه طرّاحان محیط کالبدی نیز اغلب به طرّاحی بصری است؛ غافل از آن‌که عدّه‌ای از افراد اجتماع، از درک کیفیّت‌های بصری ناتوان‌اند. خلق فضایی بصر محور که سایر ادراکات مخاطب خویش را نادیده گرفته، باعث ایجاد فضاهایی ناآشنا برای مخاطب در محیط کالبدی معماری و شهر و غیر انسانی شدن آن‌ها شده است. هدف اصلی پژوهش بررسی ارتباط بین مناظر حسّی موجود و «کیفیّت ادراک حسّی محیطی» گذر ارگ جدید تبریز است. پژوهش از نظر ماهيّت، از نوع پژوهش‌هاي کمّي و از نظر نحوة گردآوري داده‌ها، از نوع پژوهش‌های ميداني است. جمعیّت آماري اين پژوهش را تمامي مخاطبان (ساکنان، شاغلان و بازدیدکنندگان) این محدوده تشکیل می‌دهند که در طول اسفندماه 1394هـ.ش تا اردیبهشت ماه 1395 هـ.ش در این محدوده حضور داشته‌اند که 42950 نفر برآورد شدند. با استفاده از فرمول کوکران و به روش تصادفی ساده 380 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب‌ شده است. براي گردآوري داده‌ها از پرسشنامه استفاده شد. روايي پرسشنامه توسط کارشناسان مورد تأیید قرار گرفت. پايايي پرسشنامه با استفاده از فرمول آلفاي كرونباخ 853/0 به دست آمد. نتایج حاصل از یافته‌های آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین مؤلّفه‌های منظر حسّی و کیفیّت ادراک حسّی محیطی گذر ارگ جدید تبریز همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد. هم‌چنین نتایج حاصل از آزمون رگرسیون چندمتغیّره حاکی از این است که به ترتیب حس لامسه، حس شنوایی، حس چشایی و حس بویایی و در انتها حس بینایی دارای بیش‌ترین نقش و قدرت تبیین در ادراک محیطی این گذر داشته و این پنج متغیّر، توانایی تبیین 6/60 درصد از واریانس ادراک حسّی کیفیّت محیطی را دارند. در نهایت با توجّه یافته‌های پژوهش، پیشنهادهای کاربردی در خصوص راه‌کارهای عملی بهبود ادراک حسّی کیفیّت محیطی ارائه شده است.

واژگان کلیدی

منظر حسّی، حواس غیربصری، کیفیّت ادراک حسّی محیطی، ارگ جدید تبریز