زمستان   1396 - شماره (30)

ساختارشناسی حیاط در خانه‌های قجری اقلیم گرم و خشک و گرم و مرطوب با تمرکز بر گونه «حیاط مرکزی» (مطالعة موردی: خانه‌های یزد و دزفول)   

نویسندگان:

نفیسه زینالیان دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه تهران

هانیه اخوت استادیار پردیس فارابی دانشگاه تهران (نویسنده مسئول h.okhovat@ut.ac.ir)

صفحات از: 15 - 30

 تعداد بازدید:  435    تعداد دانلود:  177

چکیده

هدف از نگارش این مقاله مقایسة تطبیقی الگوی ساختاری حیاط در دو شهر یزد و دزفول برای کشف وجه تمایزها و تشابه‌های حیاط در شهرهای مختلف ایران با دو اقلیم متفاوت است. برای نیل به نتیجة دقیق‌تر، موقعیّت حیاط نسبت به خانه در هر دو اقلیم یکسان و گونة «حیاط در وسط» انتخاب گردیده است. مقاله به دو پرسش پاسخ می‌گوید: اول چگونگی ساختار حاکم بر حیاط خانه‌های قاجاری یزد و دزفول و دوم تأثیر ملزومات اقلیمی در وجه تمایز و تشابه ساختار «حیاط در وسط» در این دو شهر. لذا برای انجام پژوهش از روش توصیفی و تطبیقی و با انتخاب ده نمونة موردی از هر دو شهر استفاده شده است. برای رسیدن به این هدف تحلیل فرمی، تناسبات حیاط (طول به عرض)، عمق حیاط، زاویة دید انسانی، الگوی ارتفاعی، نسبت فضای بسته به باز، مساحت سبزینگی و آب، مصالح و رنگ جدارة حیاط مورد بررسی تطبیقی و تحلیل قرار گرفته است. شیوة تحلیل، فرمی است و ابزارهای گردآوری داده‌ها کروکی و مشاهدة میدانی و ترسیم جداول و نمودارهای تحلیلی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که با وجود این‌که در خانه‌های یزد و دزفول حیاط، عنصر مهم و نقش نظام‌دهندة خانه است، ولی تفاوت‌های ساختاری نیز دارند؛ به عبارتی، با این‌که می‌توان گونه‌ای یکسان از جانمایی حیاط در خانه برای هر دو اقلیم گرم و خشک، و گرم و مرطوب یافت، ولی تفاوت‌های ساختاری حیاط در این دو اقلیم شامل تفاوت در الگوی ارتفاعی، عمق، زاویة دید به حیاط، تناسبات و درصد فضای باز در حیاط و در نهایت مصالح جدارة حیاط، امری اجتناب‌ناپذیر و کاملاً ضروری است.

واژگان کلیدی

حیاط در وسط، ساختارشناسی، دزفول، یزد، اقلیم