پاییز   1396 - شماره (29)

تحلیلی بر استفاده از منابع دینی در تحقیقات حوزة شهرسازی اسلامی   

نویسندگان:

کاظم افرادی دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه تهران

بهناز امین زاده گوهرریزی استاد دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران (نویسنده مسئول bgohar@ut.ac.ir)

صفحات از: 5 - 20

 تعداد بازدید:  150    تعداد دانلود:  140

چکیده

نقش پژوهش‌های حوزة شهرسازی اسلامی، مانند سایر حوزه‌های علمی، در زمینه‌سازی برای تحقّق عملی آن حساس و راهبردی به نظر می‌رسد. با این وجود، بروز سهو و خطای فکری در نحوة برداشت دیدگاه‌های شهرسازی از گزاره‌های معرفت دینی، یکی از چالش‌هایی است که نه تنها می‌تواند عدم تحقق و آرمانی ماندن شهرسازی اسلامی را تشدید کند، بلکه می‌تواند سایر پژوهشگران را به مسیری اشتباه سوق دهد. با توجّه به خطر اشاره شده، که در این نوشتار به عنوان مساله تحقیق مطرح است، چگونه می‌توان در حوزة پژوهش در شهرسازی اسلامی گام برداشت و کم‌تر دچار سهو فکری شد؟ این نوشتار با هدف کمک به ساختارمندتر شدن تحقیقات حوزة شهرسازی اسلامی و با روش توصیفی-تحلیلی ابتدا «یک نظام» برای «پژوهش در شهرسازی اسلامی» ارائه می‌دهد. سپس این نوشتار برداشت‌های شهرسازانة هفت مقالة منتخب در حوزة شهرسازی اسلامی را با پنج معیار مستخرج از نظام مذکور مورد بررسی قرار می‌دهد. روش گردآوری داده‌ها با اتکا به مطالعات کتابخانه‌ای، گزینش مقاله‌ها از طریق ارائة چهار معیار و تحلیل یافته‌ها به صورت مقایسه‌ای انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که دیدگاه‌های کلانِ شهرسازی برداشت شده در مقاله‌های مورد بررسی، اختلاف چندانی با معیارهای منتخب ندارند و در بیش‌تر موارد با آن معیارها هماهنگ و همخوان هستند. در عین حال، مشاهده شد که مواردی چون «موضوعیت نداشتن استفاده از منابع دینی» و «نبود ارتباط موضوعی بین گزارة استفاده شده و دیدگاه برداشت شده» سبب استنتاج‌های متفاوت شده است. این موارد گاه به صورت زنجیره‌ای باعث بیش‌تر شدن تفاوت میان استنتاج‌ها شده است. هم‌چنین نتایج نشان می‌دهد که قرآن به عنوان اصلی‌ترین منبع برای استنباط دیدگاه‌های شهرسازی استفاده و به سایر منابع توجّه کم‌تری شده است.

واژگان کلیدی

پژوهش شهرسازی، نظام معرفت دینی، برداشت‌های شهرسازانه