تابستان   1396 - شماره (28)

تحلیل نقش ادراک خطر بر رفتار محیطی هنگام زمین لرزه در مجموعة گنجعلیخان و بازار کرمان   

نویسندگان:

علی شرقی استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

شریف مطوف دکتری برنامه ریزی شهری، مدرس مدعو گروه بازسازی پس از سانحه، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی

سعیده اسدی دانشجو دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی (نویسنده مسئول Saeedehasadi1363@gmail.com)

صفحات از: 77 - 86

 تعداد بازدید:  77    تعداد دانلود:  26

چکیده

نقش بافت تاریخی گنجعلیخان و بازار کرمان در شکل‌گیری منظر ذهنی جامعه و ادراک از شهر انکارناپذیر است. آسیب‌پذیری در برابر زمین‌لرزه، پیچیدگی، قدمت، وجود عناصر معماری تکرارشونده و تراکم این بافت مفهوم ادراک محیط، ایمنی منظر ذهنی و رفتار حین شرایط بحرانی را امری متفاوت می‌سازد. پژوهش حاضر به تحليل آسیب‌پذیری منظر ذهنی کاربران مجموعة گنجعلیخان و بازار کرمان در برابر زلزله احتمالی با تأکید بر جنبه‌های فردی ادراک محیط و خطر می‌پردازد. هدف از پژوهش، بررسی ارتباط ادراک خطر با ادراک بافت‌های تاریخی شهری و تأثیر آن بر رفتار افراد حین زلزله است. با توجّه به ماهيّت موضوع، رویکرد توصیفی، تحلیلی و پیمایشی اتخاذ شده است. جمع‌آوری اطلاعات با روش کمّی و کیفی و ابزار پرسشنامه، مصاحبه عمیق با بازاریان، کارمندان سایت، کاربران و تکنیک نقشه‌نگاری با هدف بررسی منظر ذهنی صورت گرفته است. بر اساس یافته‌های پژوهش ادراک خطر دارای همبستگی مثبت با ادراک و رفتار محیطی است. افراد با سطح بالاتری از شاخص‌های ادراک خطر، دارای سطح بالاتری از ادراک محیط و رفتار صحیح‌تری حین زلزله‌ هستند. بخش دیگر جامعه مورد پژوهش با سطح پایین‌تر ادراک خطر زلزله و پیامدها، تمهیدات مقابله و راه‌کارهای کاهش خطر در بافت تاریخی دارای ادراک ضعیفی از محیط، رفتار نامناسب هنگام زمین‌لرزه و ناآگاهی از مسیرهای خروج و نقاط امن بودند. به نظر می‌رسد با مداخله در کاربری‌ها، عناصر کالبدی و شبکه‌های دسترسی به منظور خواناسازی بافت و با تکیه بر نقاط شاخص، می‌توان به تقویت منظر ذهنی و ادراک محیط، ایجاد فرهنگ ایمنی، آگاهی از نقاط امن و فضاهای باز و آمادگی تخلیة اضطراری و متعاقب آن تقویت ادراک از سانحه و کاهش خطرپذیری‌های ادراکی مجموعه و بازار در برابر زمین‌لرزه احتمالی دست یافت.

واژگان کلیدی

منظر شهری، مجموعة گنجعلیخان و بازار کرمان، زمین‌لرزه، رفتار محیطی، ادراک خطر