تابستان   1396 - شماره (28)

تأثير مدرنيسم بر ساختار کالبدي - فضایی شهر ايراني - اسلامي (مطالعة موردی: شهر کاشان)   

نویسندگان:

احمد پوراحمد استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران (نویسنده مسئول Apoura@ut.ac.ir)

ابوذر وفایی دکتراي جغرافيا و برنامه ريزي شهري، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

صفحات از: 63 - 76

 تعداد بازدید:  88    تعداد دانلود:  52

چکیده

يکي از پديده‌‌های فرهنگی و انسانی پديدة شهر و شهرنشيني است که ماهیّت و اندیشة نظام حاکم تا حدود زيادي به سبب آن به نمايش گذاشته می‌‌شود. شهر اسلامي نيز بازتابي از انديشه‌‌های متعالي دين مبين اسلام در تمامي جوانب است. تا قبل از شهرسازي معاصر، نحوة شکل‌گيري اصول طرّاحی شهر کاشان عمدتاً مبتني بر ارزش‌‌های سنّتی و رویکردهای فرهنگي - اسلامی بود. بنابراین در ساختار كالبدي اين شهر فضاها به گونه‌اي استقرار يافته بود كه هيچ يك از نيازها و موقعيّت‌ها نقش اخلاقي و معنوي را خدشه‌دار نمي‌ساخت و روابط بنيادي در شهر به گونه‌اي بود كه انسانيّت و معنويّت را در ميان ساكنان آن به وجود مي‌آورد. با ورود مدرنيسم به جهان اسلام در يک سدة اخير شهر کاشان نیز در کارکرد، ساختار کالبد و سازمان فضايي با دگرگوني‌‌های عظيمي مواجه شد؛ به طوري که در ساختار جدید، با احداث خيابان‌‌های سراسري، نظام محله‌‌‌ای شهر به کلي دستخوش تغيير گرديد. لذا این پژوهش بر آن است ضمن تحلیل ویژگی‌‌های شهرسازی دوره اسلامی با شهرسازی مدرن با رویکرد مقایسه‌‌‌ای به این سؤال پاسخ دهد که مهم‌ترین مؤلّفه‌‌های مدرنيسم که ساختار کالبدي- فضایی شهر کاشان را از مسير اصيل اوليّه دگرگون ساختند، کدامند؟ روش پژوهش براساس مطالعات کتابخانه‌‌‌ای و میدانی و به شيوة توصيفي - تحليلي است. نتايج پژوهش نشان می‌‌دهد، شهر تاريخي کاشان تا قبل از شهرسازي معاصر از سازمان فضايي خاص و استخوان‌بندي اندام‌وار منحصر به فرد برخوردار بود و بر اساس الگوي مشخصي توسعه يافت. اما تحت تأثیر مؤلّفه‌‌های مدرنيسم هم‌چون تقليد از ساخت و ساز‌‌های غربي، سعي در تشابه با بيگانه و ساختار پراکنده و چند هسته‌اي، ساخت منسجم و متمرکز شهر تاريخي جاي خود را به ساختار غیر متمرکز و چند هسته‌‌‌ای معاصر داده است.

واژگان کلیدی

شهر اسلامي، مدرنيسم، ساختار کالبدی- فضايي، شهر کاشان