بهار   1396 - شماره (27)

بازشناسی اصول پنج‌گانه استاد پیرنیا در معماری خانه های سنّتی ایران و تحلیل آن با استناد به منابع اعتقادی اسلامی (مطالعة موردی: خانه‌های شهر یزد)   

نویسندگان:

یعقوب پیوسته گر دکتری شهرسازی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج (نویسنده مسئول peyvastehgar@gmail.com)

علی اکبر حیدری دکتری معماری، عضو هیئت علمی دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج

مطهره اسلامی پژوهشگر دکتری معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج

صفحات از: 51 - 66

 تعداد بازدید:  124    تعداد دانلود:  83

چکیده

هنر به صورت عام ابزاری برای انتقال افکار، عقاید و ارزش های مورد تأیید هر تمدّن است و با بررسی آثار هنری هر قوم، می توان به مبانی ایدئولوژیک و اعتقادی آن پی برد. در این زمینه معماری به عنوان یکی از جلوه های هنر، سهم ویژه ای در انتقال اصول و ارزش های نظری هر جامعه بر عهده دارد. آثار معماری به ویژه زمانی که صحبت از معماری اسلامی در میان باشد، تجلّی بخش سنّت اسلامی است که در بطن آیات قرآن و کلام معصوم، نسل به نسل و سینه به سینه انتقال یافته و در ادورا مختلف، به صورت های متفاوتی در آثار مختلف تجلّی یافته است. با این حال این آثار با هر شکل و کارکردی که باشند، بر اصولی واحد استوارند که در مبانی این رشته، تحت عنوان اصول معماری ایرانی-اسلامی از آنها یاد می شود. این اصول به تعبیر استاد پیرنیا مشتمل بر پنج اصل پرهیز از بیهودگی، خودبسندگی، نیارش، درون‌گرایی و مردم‌واری است که در گونه های مختلف معماری از جمله معماری خانه نمود دارد. بر همین اساس معمار مسلمان با تکیه بر مبانی اسلامی، سعی در متجلّی کردن این اصول در ساختار معماری خود داشته و در این باره از راه‌کارهای مختلفی نیز بهره جسته است. نحوة نمودپذیری این اصول در معماری خانه و هم‌چنین ریشه یابی این اصول در بنیان های نظری مکتب اسلام، هدفی است که پژوهش حاضر در پی انجام آن برآمده است. بر همین اساس در ابتدا با مراجعه به متون معماری و نیز دیدگاه صاحب نظران، راه‌کارهای عملی نمودپذیری این اصول در معماری خانه استخراج گردید و سپس با مراجعه به آیات قرآن و روایات و احادیث موجود، سعی در ریشه یابی آنها در بطن مبانی اسلامی شده است. برای این منظور از روش های تحقیق کیفی شامل روش توصیفی- تحلیلی و نیز روش تحلیل محتوا بهره گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان داد که اصول پنج‌گانه معماری ایرانی-اسلامی کاملاً برگرفته از مبانی اعتقادی و ایدئولوژیک اسلامی هستند و معمار مسلمان با علم به این مبانی و در جهت تجلّی آنها در آثار خویش، از این اصول بهره گرفته است.

واژگان کلیدی

معماری خانه، اصول پنج‌گانه معماری، قرآن، احادیث و روایات