زمستان   1395 - شماره (26)

رويکردي تحليلي به تأثير کالبد شهر بر فرهنگ با تأکيد بر بافت شهري(مطالعة موردي: شهر قزوين)   

نویسندگان:

مریم خستو استاديار گروه شهرسازي، واحد قزوين، دانشگاه آزاد اسلامي، قزوين، ايران (نویسنده مسئول Khastou@qiau.ac.ir)

فرح حبیب استاد گروه شهرسازي، واحد علوم و تحقيقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران

صفحات از: 31 - 42

 تعداد بازدید:  21    تعداد دانلود:  39

چکیده

فرهنگ به عنوان مفهومي پويا همواره تحت تأثير عوامل گوناگون قرار داشته و عناصر شکل دهندة آن بر اثر مؤلفه هاي گوناگون در حال تغيير هستند. در جوامع کنوني، تغييرات فرهنگي به طور واضح به چشم مي آيد و عوامل مؤثر بر اين تغييرات به موضوعي بحث برانگيز تبديل شده است؛ با توجّه به نقش و اهميّت دانش شهرسازي در بهبود کيفيّت زندگي و ارتقاي فرهنگ شهري، لزوم مطالعة چگونگي تأثير کالبد شهر بر فرهنگ، به روشني ديده مي شود. در اين پژوهش مفهوم «فرهنگ»، به دو بعد مادي و غيرمادي تقسيم شده است؛ به طوري که دربرگيرندة چهار مؤلفة «زبان»، «عقايد»، «ارزش ها» و «هنجارها» است. مفهوم «کالبد شهر» نيز به دو بعد «طبيعي» و «مصنوع» تقسيم شد. از طرفي ديگر دسته بندي منوچهر مزيني به عنوان چهارچوب مورد بررسي در نظر گرفته شد که بدين ترتيب، کالبد شهر در سه مقياس «چهره»، «سيما» و «پيکر» بررسي شد. روش تحقيق، آميخته اي از روش هاي اسنادي و زمينه يابي است؛ با توجّه به موضوع تحقيق براي مطالعة تأثير كالبد شهر بر فرهنگ، نمونة موردي به نحوي انتخاب شد كه مؤلفه هاي کالبد شهر (متغيّر مستقل) دسته بندي شده و تأثير آن ها بر مؤلفه هاي فرهنگ (متغيّر وابسته) سنجيده شود؛ از سوي ديگر با توجّه به اين كه فرهنگ به عنوان يك مفهوم پويا از عامل مهم اقتصاد نيز تأثيرپذير است، بنابراين در تهيّة پرسشنامه ها دقت شد كه آن ها به لحاظ سطح اقتصادي و درآمد، داراي شرايط تقريباً مشابهي باشند. با انجام آزمون هاي آماري به وسيله نرم افزار SPSS، نتايج ذيل حاصل شد که عبارتند از کالبد شهر بر روي بيش تر افراد در بافت تاريخي تأثير زياد و خيلي زياد، و بر روي ساکنان در بافت هاي قديمي و مياني تأثير متوسط رو به زياد و در بافت جديد تأثير متوسط رو به کم دارد و از بافت تاريخي به بافت مدرن، از ميزان تأثيرپذيري ارزش ها و هنجارهاي مردم از سيماي شهر کاسته مي شود؛ با حرکت از سمت بافت تاريخي به سمت بافت نوساز و مدرن از تأثير بافت محل سکونت بر اعتقادات کاسته شده و کالبد شهر بر عناصر بيروني فرهنگ نظير تغيير سبک زندگي، اخلاقيات و چگونگي عمل به هنجارها و غيره تأثير بيش تري دارد و فقط در طول زمان بر زبان فرهنگ تأثير مي گذارد.

واژگان کلیدی

فرهنگ، کالبد شهر، چهرة شهر، سيماي شهر، پيکر شهر، قزوين