پاییز   1395 - شماره (25)

تقابل شهر ایرانی- اسلامی با چالش های شهری هزاره سوم   

نویسندگان:

جمیله توکلی نیا دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

حسن محمدیان مصمم دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول mosammam2@yahoo.com)

سعید ضرغامی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

قهرمان رستمی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

صفحات از: 57 - 70

 تعداد بازدید:  263    تعداد دانلود:  139

چکیده

در هزارۀ سوم (با نام سدۀ شهر و شهرنشینی)، از یکسو نیروهای صنعتی و علمی سترگی پا به عرصه‌ زندگی نهاده‌اند که فرصت‌های منحصری به جهانیان ارزانی داشته اند و از دیگر سو، نشانه‌هایی از زوال در شهرها، به ویژه شهرهای اسلامی، به چشم می آید که حتی در تاریک‌ترین دوره‌ تمدن بشری دیده نشده است. بر این پایه، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش اسنادی و رویکرد تفسیری، تلاش کرده تا ضمن تبیین چالش‌های شهری هزاره سوم در چهار بُعد محیط‌زیستی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی، به بررسی ماهیّت شهر اسلامی و ویژگی‌های آن بپردازد و در پایان، راه کارهای شهر ایرانی- اسلامی در تقابل با این چالش ها را شناسایی و ارائه کند. نتایج پژوهش، حاکی از آن است که شهر ناب ایرانی- اسلامی از ویژگی‌های منحصربه‌فردی از جمله محلّه های خوداتکا با کاربری مختلط و پیاده‌‌محور، عدالت محیط‌زیستی، عدم تبعیض و عدالت‌محوری، تنوّع، عدم تفکیک فضایی، طبیعت‌گرایی، مسکن مناسب و در استطاعت، معماری خاص و سازگار با اقلیم، امنیّت پایدار، مشارکت و همبستگی اجتماعی، تکثّرگرایی، اجتناب از زیاده‌روی و اسراف و جاری بودن سنّت‌ها و احکام گوناگون تقلیل و ریشه‌کن کردن فقر برخوردار است که می‌توانند در اغلب موارد در برخورد با چالش‌های شهری هزاره سوم موفق عمل نمایند.

واژگان کلیدی

شهر ایرانی- اسلامی، هزاره سوم، چالش‌های شهری