تابستان   1395 - شماره (24)

بازشناسي عناصر تاريخي هستة شهر ايراني (مطالعه موردي؛ هستة تاريخي مرکز شهر کرمانشاه)   

نویسندگان:

کیومرث ایراندوست استادیار گروه شهرسازی دانشگاه کردستان (نویسنده مسئول k.irandoost@uok.ac.ir)

کسری آشوری دانشجوي کارشناسي ارشد برنامه ريزي شهري دانشگاه کردستان

بهیه هاشمی کارشناسي ارشد برنامه ريزي شهري دانشگاه کردستان

صفحات از: 85 - 99

 تعداد بازدید:  207    تعداد دانلود:  81

چکیده

با آغاز روند نوسازي معاصر بسياري از ساختارها و عناصر شهر کهن ايراني اسلامي دچار دگرگوني شدند. از اين رو بسياري از عناصر هويّت بخش شهري که تاريخ و پيشينه و شخصيّت شهر را در خود داشت به مرور از ميان رفت و شهرها در پرشتاب ترين دگرگوني تاريخي تا آن زمان، شکل و ساختار تازه اي يافتند. شهر قديم در اين روند دگرگوني عناصر داراي کارکرد اجتماعي را از دست داد و عناصري جديد و بيش تر با محوريّت خودرو را جايگزين آن کرد. شهر تاريخي کرمانشاه که بر سر راه تجاري ايران- ميان رودان، با پيشينه اي تاريخي درخور، در دوران مختلف پيش و پس از اسلام از اهميّت چشمگيري برخوردار بود و بنا بر اسناد تاريخي تا اواخر دورة قاجار در اوج رونق و شکوفايي بوده است. از اين رو، در دوران تاريخي کرمانشاه از مرکز شهري پويا و با عناصر گوناگوني برخوردار بود. پس ازآن، با فرايند نوسازي اين شهر نيز چون بسياري از شهرهاي ايران، تحوّلات عميقي را تجربه کرد و با دگرگوني کارکرد آن و نيز ورود خودرو و ديگر نمادهاي نوسازي، مرکز شهر دچار دگرگوني ژرفي شد؛ به گونه اي که ماهيّت مرکزيّت و هويّت آن از ميان رفت و به تدريج به فراموشي سپرده شد. هدف از اين پژوهش که به روشي توصيفي تحليلي انجام گرفته، بازشناسي عناصر هستة مرکزي شهر کرمانشاه با استفاده از منابع، اسناد، سفرنامه ها و مدارک مرتبط است. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد که با توجّه به جايگاه شهر کرمانشاه در اواخر قاجاريه مرکز شهر از عناصر گوناگون با عملکرد مختلف سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در چارچوب يک نظام سامان يافته برخوردار بود. اين عناصر با توجّه به شرايط زمان، منعکس کنندة روابط قدرت، مذهب، فرهنگ، اقتصاد و اجتماع بودند که امروزه برخي از آن ها کاملاً از ياد رفته اند. عمده ترين اين عناصر عبارت بوده اند از قصر حکومتي، ميدان مشق، نقاره خانه، مسجد جامع، بازار، ميدان توپخانه و ديوان خانه.

واژگان کلیدی

مرکز تاريخي شهر، عناصر مرکز شهر، ساختار شهر، کرمانشاه