تابستان   1395 - شماره (24)

بررسي تطبيقي جهت گيري شبستان در مساجد سنّتي و معاصر   

نویسندگان:

حمیدرضا صارمی استاديار گروه شهرسازي دانشکده هنر و معماري دانشگاه تربيت مدرس، تهران، ايران

سحر خدابخشی آموزشکده فني و حرفه اي سما، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد کرمانشاه، کرمانشاه، ايران (نویسنده مسئول sahar.khodabakhshi@hotmail.com)

صفحات از: 65 - 84

 تعداد بازدید:  156    تعداد دانلود:  63

چکیده

شبستان به عنوان شاخص ترين عنصر معماري در مساجد سنّتي مي باشد که به لحاظ ساختاري و کالبدي از جايگاه مهمي برخوردار بوده است. ولي با گذشت زمان در معماري مساجد معاصر تغييرات مشهودي در ساختار و سازمان فضايي آن بوجود آمده است. از اين رو هدف اصلي اين مقاله بررسي اهميّت جهت گيري و سلسله مراتب فضايي شبستان در طرّاحي مساجد ايراني ـ اسلامي است و در نظر دارد با شناخت نظام انديشه و زيرساخت هاي تفکّر معماران مساجد ايراني ـ اسلامي به مطالعة تطبيقي جايگاه و جهت گيري شبستان در معماري مساجد سنّتي (دورة صفوي اصفهان) و مساجد معاصر (تهران) بپردازد. نمونه مورد بررسي پنج مسجد دورة صفوي شهر اصفهان و پنج مسجد معاصر شهر تهران مي باشد که ضمن برداشت موقعيّت مکاني، از نظر هندسه و چيدمان فضاي داخلي و جهت ورود به بنا تا قرارگيري در جهت محور قبله مورد تجزيه و تحليل ساختاري قرارگرفته اند. روش تحقيق در اين پژوهش، از نوع تفسير تاريخي و توصيفي - تحليلي مي باشد که با استفاده از تدابيري چون پيمايش ميداني و جمع آوري اطلاعات کتابخانه اي با مطالعة اسناد سخت و نرم به بررسي شواهد پرداخته و تحوّلات فضايي شبستان در مساجد سنّتي شهر اصفهان و مساجد معاصر شهر تهران استخراج و با ترسيم نمودارها به صورت تطبيقي بررسي شده اند. نتايج پژوهش حاصل از بررسي تطبيقي مساجد سنّتي و معاصر و تحليل نقاط قوّت و ضعف هر يک از مساجد در طرّاحي شبستان بيانگر اين موضوع است که در طرّاحي مساجد معاصر شهر تهران به جهت گيري شبستان توجه چنداني نشده و بدون تعريف درست از آن، شبستان ها به نمازخانه اي بدل شده اند که فاقد اصول خلافيّت و مفهوم گرايي و وحدت در عين کثرت مي باشند.

واژگان کلیدی

جهت گيري شبستان، تحوّلات فضايي مساجد، مساجد صفوي اصفهان، مساجد معاصر تهران