بهار   1395 - شماره (23)

تأثیرات متقابل مکان های وقفی و توسعة شهر تهران در دورة قاجاریه   

نویسندگان:

پروانه شاه حسینی استادیار مرکز تحقیق و توسعه سازمان سمت (نویسنده مسئول parvanehsshahhosseini@yahoo.com)

صفحات از: 75 - 84

 تعداد بازدید:  196    تعداد دانلود:  68

چکیده

عوامل متعدّدی از جمله، مشارکت اجتماعی در توسعة شهرها دخیل هستند. یکی از مصادیق مشارکت اجتماعی عمل به وقف است که برابر دستورات اسلامی با انگیزة کسب رضای خداوند انجام می‌‌شود. وقف در جامعه اثرات اجتماعی، اقتصادی و کالبدی بسیاری دارد که در این مقاله تأثیرات متقابل مکان‌‌های وقفی و توسعة شش محلة تهران در دورة قاجاریه بررسی شده است. از این رو روش تحقیق کیفی بوده و اطلاعات از منابع معتبر جمع‌آوری و تحلیل شده است. یافته‌‌ها نشان می‌‌دهد که مکان‌‌های وفقی شهر تهران در دورة قاجاریه در ارتقای سطح کیفیّت محیط از طریق توسعة کالبدی درونی محلّه‌ها، تقویت عناصر هویّت‌بخشی محلّه‌ها و ارتقای مبلمان شهری مؤثر بوده و هم‌چنین تحت تأثیر همین توسعه، از ابتدای دورة قاجاریه تا انتهای آن وقف روند افزایشی داشته است. علاوه بر این که توسعة کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تهران بر ایجاد و نوع مکان‌‌های وقفی مؤثر بوده است. به عبارت دیگر مکان‌‌های وقفی چون دکان ایجاد و مکان‌‌های وقفی‌ای که با شرایط جدید جامعه هماهنگی نداشته تخریب می‌‌شدند. هم‌چنین هیچ‌گاه مکان‌‌های وقفی مانع توسعة شهر نبوده‌اند، هرچند بلااستفاده شدن این مکان‌‌ها ضمن کاهش سطح امنیّت و اهمیّت کارکردهای مکان‌‌های مجاور، چهره شهر را نازیبا می‌کرده‌اند. تعداد مکان‌‌های وقفی در تمام محلّه‌ها به یک اندازه نبود و بازار بیش‌ترین و محلّه‌های ارگ و دولت کم‌ترین تعداد مکان‌‌های وقفی را داشتند.

واژگان کلیدی

تهران ، دورة قاجاریه ، توسعة شهر، مکان‌‌های وقفی