بهار   1395 - شماره (23)

نقش الگوی حیاط مرکزی در تعدیل شرایط سخت اقلیم گرم و خشک منطقة یزد   

نویسندگان:

محمد ابراهیم زارعی دانشیار گروه باستان شناسی، دانشگاه بوعلی سینا همدان (نویسنده مسئول me-zareri@basu.ac.ir)

سید فضل الله میردهقان دانشجوی دکترای باستانشناسی گرایش دوره اسلامی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان

صفحات از: 5 - 18

 تعداد بازدید:  364    تعداد دانلود:  139

چکیده

اقلیم یکی از مهم‌ترین عواملی است که در شکل‌گیری اصول معماری مسکونی در منطقة یزد نقش داشته که دو عامل تابش خورشیدی و باد نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در این منطقه در ماه‌های خرداد، تیر و مرداد شرایط بیوکلیمایی سخت حاصل گرمای هوا و در ماه‌های آذر، دی، بهمن شرایط بیوکلیمایی سخت حاصل از برودت هوا حاکم است. وزش باد نیز به دلیل حمل شن‌های روان، زندگی مردم را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. هدف این مقاله، بررسی تأثیر الگوی حیاط مرکزی خانه‌های منطقة یزد و تعیین نقش تناسبات موجود میان حیاط مرکزی و جداره‌ها در تعدیل شرایط سخت اقلیم گرم و خشک است؛ بدین منظور مدل‌های سه بعدی از دو خانة باقر دشتی (دورة آل‌مظفر) و خانة مشروطه (دورة صفویه) ساخته شد و علاوه بر شبیه‌سازی خورشیدی با استفاده از نرم‌افزار اکوتکت، طوفان روز هشتم خرداد 1382 با سرعت m/s 4/26، به عنوان نمونة موردی، در نرم‌افزار فلوئنت شبیه‌سازی گردید. نتایج نرم‌افزار اکوتکت نشان می‌دهد، 6/35 درصد از مساحت جبهة تابستان‌نشین خانة مشروطه در ماه‌های گرم در سایه قرار می‌گیرد، در حالی که برای خانة باقر دشتی 5/24 درصد است. جبهة زمستان‌نشین خانة مشروطه نیز در ماه‌های سرد با مجموع دریافت W/m2 2752 عملکرد بهتری دارد، در حالی که این مقدار برای خانة دشتی W/m2 850 است. اگرچه میزان سایه‌اندازی جبهة شمال غربی خانة مشروطه و باقر دشتی در ماه‌های گرم یکسان است، اما در ماه‌های سرد این جبهه در خانة مشروطه W/m2 3108 انرژی دریافت می‌کند، در حالی که برای خانة باقر دشتی W/m2 1358 به دست آمد. بخش‌های زیادی از حیاط هر دو خانه در ماه‌های گرم تحت تابش قرار می‌گیرد، اما حیاط خانة دشتی در ماه‌های سرد هیچ‌گونه تابشی دریافت نمی‌کند، ولی 14 درصد از مساحت حیاط خانة مشروطه در معرض تابش خورشید قرار دارد. نتایج به‌دست‌آمده از نرم‌افزار فلوئنت نشان می‌دهد باد با شدّت بیش‌تری در فضای داخلی حیاط خانة مشروطه جریان می‌یابد، به‌طوری‌که سرعت باد در برخی از نقاط حیاط در حدود km/h 8/28 است که دو برابر بیش‌تر از خانة دشتی است. این امر به‌دلیل بیش‌تر بودن مساحت حیاط خانة مشروطه است؛ با این وجود با ایجاد خُرداقلیم سعی شده فضای آرام‌تری در حیاط ایجاد شود. بنابراین، با در نظر گرفتن مجموع شرایط، الگوی حیاط مرکزی، مانند خانة مشروطه، عملکرد بهتری در تعدیل شرایط سخت اقلیم داشته است که نتیجه تناسب بهتر بین اجزای مختلف تشکیل‌دهنده خانه است.

واژگان کلیدی

منطقة یزد، حیاط مرکزی، اقلیم گرم‌وخشک، شبیه‌سازی نرم‌افزاری، انرژی خورشیدی