زمستان   1394 - شماره (22)

جایگاه پارادایم «معماری مسکن» در سیمای امروز شهر ایرانی ـ اسلامی   

نویسندگان:

طاهره نصر استادیار، گروه معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران (نویسنده مسئول nasr@iaushiraz.ac.ir)

صفحات از: 67 - 78

 تعداد بازدید:  225    تعداد دانلود:  112

چکیده

نیاز به مسکن یکی از اساسی ترین نیازهای بشری است. طبق اصل سی و یک قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، داشتن مسکن مناسب حق هر فرد و خانواده ایرانی است. هرچند به علت گستردگی و پیچیدگی مقوله مسکن نمی توان تعریف جامع و واحدی از آن ارائه داد، امّا مسکن به عنوان سرپناه، نیاز اولیّه و اساسی خانواده به شمار می آید. مسکن به عنوان یکی از نیازهای اساسی بشر در محیط های مختلف طبیعی و مصنوع معانی متفاوت یافته است. با وجود این تفاوت ها، مسکن در تمام جوامع دارای مفهومی متعالی و مقدس است که انسان با تأًمین آن به بودن دست یافته و در این بودن هستی و زندگی را تجربه کرده است؛ به عبارت دیگر، نحوة سکونت، چگونگی بودن انسان را معنا بخشیده است. از عوامل مؤثّر در سیمای شهر ایرانی ـ اسلامی، معماری سنّتی مسکونی ایران است که دارای مؤلّفه های ارزش مندی است و در نقاط مختلف کشور بسته به بوم، متفاوت است. معماری بر اساس هویّت طبیعی و اقلیمی هر منطقه شکل گرفته و در گذر تاریخ، به عنوان عاملی هویّت بخش در معماری آن بوم تجلّی کرده است. گذر زمان و تغییر شیوة معماری بر معماری مسکونی نیز تأثیر داشته است؛ به طوری که امروز مسکن ایران واجد هویّت خاصی نیست. در این مقاله به این موضوع تأکید شده است که بررسی تأثیر معماری مدرن بر معماری سنّتی ایران برای توسعة دوبارة الگوی فراموش شدة زندگی مردم ایران در ادوار گذشته لازم و ضروری است. هم چنین توجّه به پارادایم مسکن در سیمای شهرهای امروز ایران برای تبیین جایگاه هویّت شهر ایرانی ـ اسلامی مؤثر است. در این مقاله دو مسیر اصلی برای بررسی دلائل ناتوانی معماری و شهرسازی امروز در برابر مسأله مسکن و نیز ارائة معیارهایی برای دست یابی به الگوی طرّاحی مسکن ایرانی دنبال می شود: اول، تبیین نقش و جایگاه «هویّت» و «معنا» در «مسکن ایرانی» و به تبع آن ارزیابی مؤلّفه های هویّت بخش به شکل مسکن ایرانی در بررسی تطبیقی معماری سنّتی و امروز، و دوم، آسیب شناسی معماری امروز مسکونی ایران و ارائة راهکارهایی برای تداوم معماری بومی.

واژگان کلیدی

مسکن، هویّت، مسکن سنّتی ایرانی ـ اسلامی، معماری مسکونی امروز ایرانی، معیارهای طرّاحی مسکن