زمستان   1394 - شماره (22)

بررسی تطبیقی تشابهات و تمایزات خانه های مسلمانان و زرتشتیان در یزد   

نویسندگان:

سجاد بلوکی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده مهندسی، پردیس فارابی دانشگاه تهران

هانیه اخوت استادیار دانشکده مهندسی، پردیس فارابی دانشگاه تهران (نویسنده مسئول h.okhovat@ut.ac.ir)

صفحات از: 51 - 66

 تعداد بازدید:  142    تعداد دانلود:  62

چکیده

خانه های سنّتی یزد همواره در برنامه ریزی و طرّاحی شهری مورد توجّه بوده و این خانه ها از دو جنبه در خور توجّه هستند؛ بُعد معماری و بُعد فرهنگی هویّتی. آن چه مورد توجّه است این است که ارزش ها و باورهای دینی همواره تأثیر مستقیمی بر هویّت فرهنگی جامعه دارند. این مقاله بر آن است که نقش ارزش ها و باورهای دینی را در چگونگی شکل گیری محیط مسکونی یزد مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهد. در این مقاله ارزش ها و باورهای دینی ساکنان خانه به مثابه متغیّر مستقلی است که بر ساختار کالبدی خانه به عنوان متغیّری وابسته مؤثّر واقع می شود. به صورتی که پس از مطالعة دقیق ارزش ها و باورهای دینی مسلمانان و زرتشتیان در منابع دست اوّل هر دو، چگونگی تأثیر این عوامل و تجلّی آن در نمونه های موردی، در قالب سه حوزة کالبدی، ساختاری و الگوهای مفهومی مورد بررسی دقیق قرار گرفته اند. بنابر این برای پی بردن به رابطة میان این دو متغیّر روش تحقیق از نوع توصیفی ـ تحلیلی انتخاب شده است. نتایج پژوهش نشان می دهدکه علاوه بر فرهنگ دینی به عنوان مهم ترین عامل، اقلیم و جغرافیا، اقتصاد، مسائل سیاسی و امنیّتی نیز در شکل گیری ساختار کالبدی خانه های سنّتی یزد تأثیرگذار بوده اند و این عوامل باعث ایجاد الگوهایی خاصی در مسکن سنّتی در این شهر شده اند. علاوه بر این که معماری خانه های مسلمانان و زرتشتیان در این شهر به گونه ای شکل گرفته اند که مؤلّفه های هویّت دینی در آنها قابل مشاهده است. بنابراین هر چند در برخی بخش های این خانه ها تشابه هایی دیده می شود، ولی تمایزهایی در خانه های پیروان این دو دین به چشم می خورد، که نشانگر تأثیر عمیق اعتقادها، ارزش ها و باورهای زرتشتیان و مسلمانان یزد در کالبد خانه های شان است.

واژگان کلیدی

خانۀ مسلمانان، خانۀ زرتشتیان، ابعاد معماری، ابعاد هویّتی فرهنگی، ارزش ها و باورهای دینی