پاییز   1394 - شماره (21)

گونه شناسی کالبدی میدان های مرکز محلّه در بافت تاریخی گرگان   

نویسندگان:

الهه سادات موسوی سروینه باغی کارشناسی ارشد طرّاحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس

نینا مرادی کارشناسی ارشد طرّاحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس

احسان رنجبر دانشجوی دکترای معماری، دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول e_ranjbar@modares.ac.ir)

صفحات از: 67 - 78

 تعداد بازدید:  165    تعداد دانلود:  82

چکیده

شهر گرگان به عنوان یکی از مراکز مهم تمدن در شمال ایران، در دورة قاجاریه به تبع این که مهد خاندان قاجار است، دارای اهمیّت سیاسی و اداری دوچندانی شد؛ به گونه ای که می توان گفت نمونة نسبتاً کاملی از شهرسازی دورة قاجاری را می توان در بافت تاریخی این شهر مشاهده کرد. از حیث نگاه به شاخصه های فضاهای شهری در شهرسازی ایرانی-اسلامی، بافت تاریخی گرگان دارای الگوهای متنوّع و ترکیب منحصر به فردی از میدان های مراکز محلّه است که از بعد عملکردی دارای هویّت مذهبی به عنوان تکیه بوده اند. با وجود نمونه های ارزش مند برای استخراج اصول شهرسازی ایرانی-اسلامی از این میدان ها، تاکنون پژوهش منسجمی در این زمینه انجام نشده است. این پژوهش، به عنوان نخستین گام در این حوزه، تمرکز بر گونه شناسی کالبدی این میدان ها دارد. روش پژوهش مبتنی بر رویکرد گونه شناسی نسبت به فضای شهری، از مطالعات تفسیری- تاریخی، تحلیل محتوا و شبیه سازی بهره می گیرد. ضمن مستندسازی وضع موجود میدان های مرکز محلّه بافت تاریخی گرگان به عنوان یکی از نتایج مهم پژوهش، تحلیل ها حکایت از آن دارد که از لحاظ کالبدی، این میدان ها دارای شاخصه های مشترکی در نوع دسترسی، نفوذپذیری و تناسبات حجمی هستند. هم چنین اصل انعطاف پذیری در تغییر عملکرد فضای میدان ها به ویژه در ترکیب با عملکرد مذهبی و تجاری، به عنوان اصلی پایه در طرّاحی مد نظر بوده است.

واژگان کلیدی

گرگان، دوره قاجار، تناسبات و فرم، دسترسی و نفوذپذیری.