پاییز   1394 - شماره (21)

سیاست های طرّاحی فضای شهری جوباره اصفهان؛ با رویکردی بر معنای محیط در دو طیف مسلمان و یهودی   

نویسندگان:

محمود قلعه نویی عضو هیئت علمی و مدیر گروه شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان

مجید صالحی نیا استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

سپیده پیمانفر دانشجوی دکترای شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان (نویسنده مسئول s.paymanfar@yahoo.com)

صفحات از: 57 - 66

 تعداد بازدید:  222    تعداد دانلود:  67

چکیده

در طرّاحی شهری معاصر، عموماً ادراک محیط جایگزین معانی و مفاهیم محیط از دید استفاده کنندگان شده است. حال آن که معنا چیزی فراتر از ادراک است که خالی شدن طرح ها از آن، در ایجاد فضاهای شهری فاقد هویّت، فاقد تاریخ و ارتباط، تبلور یافته است. با توجّه به اهمیّت مؤلّفة معنا در ارتقای کیفیّت فضای طرّاحی شده، هدف مقاله حاضر این است تا فضای شهری تاریخی جوباره اصفهان را براساس معنای آن بین دو طیف مسلمان و یهودی ساکن، ارزیابی کرده و مبتنی بر آن، سیاست های طرّاحی ارائه دهد. برای این منظور، ابتدا معنای مکان از سه رویکرد پدیدارشناختی، اجتماعی و روان شناختی بررسی شده است. برای تبیین چگونگی تأثیر عوامل کالبدی و عوامل شناختی استفاده کنندگان بر معنای فضای شهری، مدل نظری پژوهش ترکیبی از «معنای دریافت شده»، «واقعیت موجود» و «اسکیما؛ طرح واره های ذهنی» مخاطب است. فرضیه پژوهش آن است که در تدوین سیاست های طرّاحی فضای شهری جوباره اصفهان، دین؛ به عنوان مؤلّفه مطرح در اسکیمای افراد، بر معنای ادراک شده از مکان، مؤثّر است و باید مد نظر قرار گیرد. به منظور دست یابی به معنای فضای شهری در دو طیف مسلمان و یهودی، روش اجتماعی- نشانه شناختی مورد استفاده قرار گرفت. اطلاعات مورد نیاز از طریق اخذ نقشة ذهنی و پرسشنامه به دست آمد. نتایج نشان می دهد که تأثیر مؤلفه دین بر معنای ادراک شده بین دو طیف شهروندان، قابل توجّه است. طیف یهودی غالباً به کانون هایی متعلق به اجتماع یهودیان مانند فضای اطراف کنیسه ها، دلبستگی نشان دادند و معنای فضاهای شهری چون بازار، بوستان و غیره را با کلماتی چون، شلوغ، زشت و تکراری بیان نمودند. مسلمانان معنای فضاهای شهری مورد مطالعه چون بوستان، بازار و مرکز محلّه را با کلماتی چون زیبا، دل باز و متنوّع توصیف کردند. براین اساس، سیاست هایی ارائه شده است که می تواند مدلی برای آگاهی طراحان و مداخله گران کالبدی محیط فراهم آورد تا اقدامات خود را منطبق بر معنای دریافتی باشندگان از محیط، و با تفکر دینی منحصر به آن ها استوار سازند.

واژگان کلیدی

معنا، فضای شهری، جوباره اصفهان، یهودی، مسلمان