پاییز   1394 - شماره (21)

الگوهای طرّاحی معماری قلعه های استان ایلام در دورة قاجار با تأکید بر الگوهای رفتاری   

نویسندگان:

جمال الدین سهیلی استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین (نویسنده مسئول soheili@qiau.ac.ir)

مهناز محمودی زرندی استادیار دانشگاه ازاد اسلامی واحد تهران شمال

زینب صالحی کارشناس ارشد معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

صفحات از: 31 - 46

 تعداد بازدید:  157    تعداد دانلود:  66

چکیده

استان ایلام دارای آثار تاریخی فراوانی است که قلعه های گونه ای از این آثار است و با توجّه به موقعیّت جغرافیایی و تاریخی این منطقه از تنوّع بیش تری و ویژگی های معماری خاصی برخوردارند. این مقاله به دنبال یافتن سبک غالب، الگوهای طرّاحی و شاخصه های بارز مشترک بین قلعه های دورة قاجار در استان ایلام است. پرسش اصلی این است که آیا مفاهیم اجتماعی- سیاسی، فرهنگی و بومی در شکل گیری عملکردها و فضاها و روابط شان در قلعه ها مؤثر بوده است یا خیر؟ بر این اساس به دنبال تحقیق و مطالعة سبک و شیوة زندگی مردم در آن زمان، معماری بومی، و شرایط اجتماعی-سیاسی و فرهنگی آن دوران است. چارچوب نظری تحقیق بر ویژگی های طرّاحی معماری مشترک قلعه ها استوار است. روش تحقیق تاریخی- تفسیری است و روش استدلال، این پژوهش قیاسی است. اطلاعات به دو شیوة اسنادی و کتابخانه ای گردآوری شده است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که این نوع بناها که در اقلیم های متفاوتی و با شکل ظاهری نسبتاً متفاوت بنا شده اند و کاربری تقریباً مشابهی داشته اند؛ الگوهای مشترکی در طرّاحی آن ها لحاظ شده که تا حدود زیادی متأثر از الگوهای رفتاری گذشته بوده است. در این باره می توان به الگوهای طرّاحی زیر اشاره کرد: نوع و سبک ورودی ها، نوع پلان و روابط فضایی، جا نمایی برخی فضاها از قبیل سرویس های بهداشتی و اتاق های شاه نشین و....، تناسب فضاهای ساخته شده و فضاهای باز، هم خوانی و پیروی از سبک تزیین های دورة قاجار وکاربری قلعه ها که همه این بناها از نوع قلعه های دشتی با کاربری قلعه های دارالاماره هستند.

واژگان کلیدی

قلعه، دورة قاجار، ایلام، الگوهای طرّاحی، الگوهای رفتاری