پاییز   1394 - شماره (21)

ورود جریان های نوگرا به معماری معاصر ایران   

نویسندگان:

محمدجواد مهدوی نژاد استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس (نویسنده مسئول Mahdavinejad@modares.ac.ir)

پریناز منصوری مجومرد دانشجوی کارشناسی‎ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

صفحات از: 19 - 30

 تعداد بازدید:  230    تعداد دانلود:  101

چکیده

نوگرایی یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین جریان ها در جوامع امروزی به شمار می رود که تأثیرات زیادی بر تحوّلات جوامع انسانی بر جا گذاشته است. مباحث نظری این موضوع نشان می دهد که نوگرایی علاوه بر عرصه های فرهنگی و اجتماعی، بر معماری و شهرسازی معاصر جهان و بخصوص کشورهای اسلامی تأثیرگذار بوده است. دوران زمامداری سلسلة قاجار را می توان یکی از مهم ترین دوران ها در ورود جریان های نوگرا به ایران برشمرد. هدف این مقاله تبیین چگونگی ورود نوگرایی به معماری معاصر ایران است. بر اساس چارچوب نظری پژوهش، ورود نوگرایی به معماری می تواند در شش حوزه مورد مطالعه قرار گیرد که عبارتند از: 1- پلان، 2- نما، 3- تزیین ها، 4- مصالح، 5- عنصر جدید، و 6- فضای جدید. مقاله در پی پاسخ به این پرسش ها است که، 1- ورود نوگرایی به ایران در دورة قاجار چگونه بر معماری معاصر ایران تأثیر داشته است؟ 2- تأثیر جریان نوگرا درکدام حوزة معماری ایران بیش تر بوده است؟ 3- سیر تداوم و تحوّل تأثیر جریان های نوگرا بر معماری معاصر ایران چگونه قابل توضیح است؟ برای پاسخ گویی به پرسش ها، 60 نمونه از بناهای ثبت شده از دوران قاجار به صورت تصادفی انتخاب شدند و توسط گروه پنج نفره از متخصصان معماری معاصر ایران، مورد ارزیابی قرار گرفتند. دستاوردهای پژوهش نشان می دهد که هر اندازه از ورود جریان های نوگرا می گذرد، عمق تأثیر این جریان ها در معماری معاصر ایران بیش تر می شود؛ به گونه ای که عناصر گرته برداری شده از تزیین ها و نمای ساختمان، پلان و سایر عناصر طرّاحی گسترش یافته است. در این پژوهش، فاصلة میان ورود اندیشه های نوگرا به حوزه های فرهنگی و اجتماعی تا تأثیر آن بر معماری معاصر ایران، با مفهوم «تجلّی کالبدی اندیشه» تببین شده است.

واژگان کلیدی

معماری معاصر ایران، نوگرایی، دوران قاجار، تجلّی کالبدی اندیشه، معماری معاصر کشورهای اسلامی