پاییز   1394 - شماره (21)

ارزیابی کیفی تغییر عناصر شهرکهن ایرانی به شهر مدرن در جهت احیای مکان های شهری با هویّت ایرانی - اسلامی   

نویسندگان:

کیومرث حبیبی استادیار دانشکده شهرسازي، دانشگاه کردستان (نویسنده مسئول )

الهام روحانی چولائی دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری دانشگاه علامه طباطبایی تهران

صفحات از: 5 - 18

 تعداد بازدید:  194    تعداد دانلود:  203

چکیده

با نگاهی کلی به روند شهرنشینی و شهرسازی در ایران می توان دریافت، شهرهای ایران که دارای ویژگی های تکامل یافته در قرن های متمادی بودند، در چند دهة اخیر دچار تحوّلی عظیم شدند. آن چه که این شهرها به عنوان خصوصیات کالبدی در خود داشتند، فضاها و عناصر معماری - شهرسازی ارزش مندی منبعث از فرهنگ حاکم بر زندگی شهروندان بودند. ویژگی کالبدی شهر اسلامی وکارکرد عناصر آن را می توان تبلور بصری ماهیّت اسلامی آن دانست؛ آن وقت لزوم توجّه به نقش و کارکرد عناصرکالبدی برای برجسته ترشدن آن هویّت، بیش از پیش ضرورت می یابد. این مقاله با هدف بررسی تغییر عناصر شهر سنّتی به عناصر شهری مدرن و تبیین شاخص های کیفی مثبت و منفی از دست داده و یا به دست آورده، ضمن مرور پیشینه و اسناد مرتبط با موضوع و نیز نظرخواهی از متخصصان این حوزه (به روش دلفی) و روش کیفی چک لیست های دو دویی طرّاحی شهری، نشان می دهد که در صورت بی توجّهی به این عناصر، هویّت اسلامی و تاریخی آن ها کم کم رنگ می بازد و عناصری جانشین می شوند که رنگ و بوی بومی ندارند. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که در اثر این تغییر، ضمن آن که سطح شاخص های کیفیّت محیط همانند زیبایی بصری در بعد فرم، خلوت، دسترسی، کارایی، همه شمولی و تنوّع در عملکرد و امنیّت، آسایش و خوانایی در بعد معنا ارتقا می یابد، امّا شاخص های دیگری از کیفیّت محیط شهری همانند ارزش های معمارانه و مقیاس انسانی در بعد فرم و تعاملات اجتماعی، مشارکت و سرزندگی در عملکرد و هویّت و حس تعلّق و خودمانی و دنجی بودن محیط در بعد معنا تضعیف شده است. بر این اساس این پژوهش راهبردهایی را با هدف تقویت شاخص های مثبت و کاهش سطح شاخص های منفی در جهت دست یابی به مکان های شهری با هویّت ایرانی- اسلامی ارائه می دهد.

واژگان کلیدی

فرهنگ، شهر اسلامی، هویّت اسلامی، عناصر کالبدی، شهر مدرن.