تابستان   1394 - شماره (20)

هنر آهک بری در حمام وکیل شیراز   

نویسندگان:

ابوالقاسم دادور استاد دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س)

زهرا محسنی کارشناسی ارشد پژوهش هنر مدرس دانشگاه جامع علمی کاربردی نیریز، فارس (نویسنده مسئول Zahramohseni123@yahoo.com )

سیدعلی اصغر میرفتاح استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ابهر

صفحات از: 27 - 36

 تعداد بازدید:  221    تعداد دانلود:  41

چکیده

معماری اسلامی ایران در تمام دوران پویایی خود دارای شکوه و عظمتی بوده که از انواع مختلف و شیوه های ساخت متنوّعی برخوردار بوده است؛ به طوری که تمام محققان به این شایستگی ها باور دارند. در حقیقت، معماری اسلامی در هر مقطع زمانی دارای فن شناسی خاص خود بوده است. یکی از انواع معماری اسلامی، حمام است که در ایران قدمتی دیرینه دارد. ساخت قدیمی ترین حمام به دورة هخامنشیان می رسد که نمونه ای از آن در برزن جنوبی تخت جمشید کشف شده است. در کنگاور حمام سلجوقی مکشوفه، نشانه ای از ساخت حمام در قرون اولیة صدر اسلام دارد. همان طورکه انواع معماری ایرانی دارای تزیین های وابسته است، معماری حمام هم از تزیین هایی بهره مند بوده است. از آن جایی که حمام سازه ای آبی است، لذا در تزیین آن سعی شده از مصالح پایدار در مجاورت رطوبت استفاده شود. آهک بری در این میان برای تزیین حمام از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. یکی از نمونه های زیبای آهک بری حمام را می توان در حمام وکیل شیراز دید. نقش های زیبای انتخاب شده در آهک بری حمام وکیل نمونه ای از ذوق و سلیقة هنرمندان عصر زندیه است. در این مقاله ضمن بررسی پیشینة تاریخی و تحوّلات کالبدی حمام وکیل بر اساس منابع موجود، ویژگی های نقوش به کار رفته در آهک بری حمام مورد بحث قرار گرفته و تأثیر هنر آهک بری بر استحکام حمام بررسی شده است. روش استفاده شده در این مقاله توصیفی و تاریخی است. یافته ها حکایت از آن دارد که تزیین های حمام وکیل شیراز در سیر تطور نگارگری ایرانی جایگاه ویژه ای داشته و در زمان خود، در اوج شکوفایی هنرآهک بری نسبت به دورة بعدی به حساب می آمد.

واژگان کلیدی

معماری اسلامی، حمام وکیل، آهک بری، زندیه.