بهار   1394 - شماره (19)

عصبیّت؛ مؤلفه ای اصلی در ایجاد حسّ تعلّق و مطلوبیّت فضای زیستی از دیدگاه ابن خلدون   

نویسندگان:

محمد نقی زاده استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

سعیده محتشم امیری دکترای شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران (نویسنده مسئول s_mohtashamamiri@yahoo.com)

صفحات از: 65 - 76

 تعداد بازدید:  211    تعداد دانلود:  47

چکیده

ابن خلدون دانشمند مسلمان قرن هشتم هجری در کتاب ارزشمند خویش المقدمه، به مباحثی مهم از جمله بررسی ویژگی های شهر، روند شهرنشینی، اخلاق شهروندی، تحلیل ارتباط انسان با محیط، صفات شهر مطلوب و مطالب حائز اهمیّت دیگری اشاره کرده است که می توان با مطالعة دقیق و تخصّصی از آن ها بهره جست. متأسفانه آرا و نظریّه های منحصربه فرد وی در باب شهرنشینی تا حد زیادی از دید محققان این رشته مغفول مانده است. نظریّه های او برای دست یابی به الگوی شهر اسلامی می تواند به عنوان یکی از منابع بنیادی در جهت یافتن صفات شهر مطلوب اسلامی قلمداد شود و مورد پژوهش علمی قرار گیرد. این مقاله به یکی از مؤلّفه های مهمِ رشد و توسعة شهر از دیدگاه ابن خلدون پرداخته است. واژة «عصبیّت» برای نخستین بار به عنوان عاملی برای تقویت حس مشارکت های اجتماعی مردم در فضاهای زیستی توسط این حکیم مسلمان بیان شد. این مفهوم در بطن خویش معانی گسترده ای را در بر دارد؛ از جمله همبستگی اجتماعی، احساس وحدت، حمایت گروهی، وجدان جمعی و موارد بی شمار دیگر که می تواند به عنوان یکی از اساسی ترین خصوصیّات شهر مطلوب برای دست یابی به اجتماعی پایدار در نظر گرفته شود. در این پژوهش که از نوع بنیادی و کیفی است و از روش های تفسیری، اکتشافی و منابع اسنادی بهره برده شده، اهمیّت بحث همبستگی اجتماعی (عصبیّت)، معنای دقیق و مصادیق ظهور آن در شهر به عنوان عاملی برای تحرّک، پویایی و رشد اجتماعی و تأثیر ویژة آن در رشد و توسعة شهر مورد بررسی قرار گرفته است.

واژگان کلیدی

ابن خلدون، عصبیّت، همبستگی اجتماعی، توسعه ی شهر، مطلوبیت شهر.