بهار   1394 - شماره (19)

بررسی تأثیر آیین های عاشورایی بر منظر شهری و خاطرات جمعی از دیدگاه شهروندان   

نویسندگان:

مهدی خاک زند استادیارگروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم وصنعت ایران

سعیده تیموری گرده کارشناس ارشد معماری منظر، دانشکده معماری شهرسازی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) (نویسنده مسئول sahar.teimouri@gmail.com )

صفحات از: 55 - 64

 تعداد بازدید:  136    تعداد دانلود:  33

چکیده

منظر شهری پدیده ای همواره در حال تغییر است که تحت تأثیر شرایط مختلف اجتماعی و فرهنگی شکل می گیرد. مذهب به مثابه یکی از عناصر و ریشه های فرهنگی و اجتماعی، نقش بسیار مؤثّری در ایجاد این تغییرات ایفا می کند. همان طور که محیط طبیعی و مصنوع در ایجاد باورها، آیین، آداب و رسوم جوامع تأثیرگذار هستند، مذهب و ویژگی های آن نیز می تواند استفاده و دخل و تصرّف در محیط پیرامون را تحت شعاع خود قرار دهند. با توجّه به اهمیّت آیین های فرهنگی- مذهبی در شهرهای ایران از گذشته های دور تا كنون و با توجّه به تحقیقات بسیار اندک در حوزة معماری، دربارة آیین مذهبی عاشورا و بررسی تأثیرات حاصل از آن در منظر شهری از دیدگاه شهروندان، این مقاله تدوین شده است. مقاله حاضر بر این فرض است که «ایام محرم، باعث ایجاد تغییرات اساسی در منظر شهر می شود که این تغییرات در عین بصری بودن (ظاهری و کالبدی) دارای تأثیرات ذهنی فراوانی در خاطر مردم شهر است». روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و برای دست یابی به هدف تحقیق از دو روش پیمایش و مراجعه به اسناد کتابخانه ای استفاده شده است. محدودة مورد بررسی چهار منطقه از تهران است که از محلّه های مورد توجّه مردم و برگزارکنندگان آیین مذهبی ایام محرّم در شهر تهران است. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که اکثریت پاسخگویان علاوه بر تأکید بر ایجاد تغییرات حاصل از آیین مذهبی محرّم در منظر شهر، این تغییرات را در عین کالبدی و بصری بودن دارای تأثیرات ذهنی و غیر عینی ماندگار در یاد و خاطره خود از شهر می دانند.

واژگان کلیدی

مراسم مذهبی دهة محرم، تأثیرات عینی و ذهنی، منظر شهری موقّت و آیینی، خاطرات جمعی، عاشورا.