بهار   1394 - شماره (19)

گونه شناسی معماری مساجد محلّه ای شهر سنندج در دورة قاجار   

نویسندگان:

محمد ابراهیم زارعی دانشیار گروه باستان شناسی، دانشگاه بوعلی سینا همدان (نویسنده مسئول me-zareri@basu.ac.ir)

صفحات از: 15 - 28

 تعداد بازدید:  142    تعداد دانلود:  27

چکیده

سنندج مساجد محلّه ای متعدّدی دارد. ویژگی های این مساجد ایجاب می کند که به طور جداگانه مطالعه شوند. هدف از این نوشتار در ابتدا تاریخ گذاری و شناخت ویژگی های فضایی-کالبدی این بناها و در ادامه گونه شناسی مساجد محلّه ای شهر سنندج در دورة قاجار است تا به این پرسش ها پاسخ داده شود: نخست، چند گونه مسجد با توجّه به ساختار معماری و چیدمان فضاها در این شهر قابل شناسایی است؟ دوم، هر یک از این گونه ها چه ویژگی هایی دارند و آیا می توان «سبک سنندجی» را بر آنها اطلاق کرد؟ با توجّه به پرسش های تحقیق این پیش فرض ها مطرح است که مساجد شهر سنندج سبکی خاص در نقشه و ساختار و چیدمان فضاها دارند که می توان آنها را تحت عنوان مساجد محلّه ای «سبک سنندجی» نام گذاری کرد. هریک از گونه های این سبک، ویژگی های خاص خود را متناسب با شرایط مکانی دارند. این تحقیق با شناسایی معیارهای معماری ساخت مساجد محلّه ای سنندج در دورة قاجار به تبیین گونه ها پرداخته که از طریق گونه شناسی توصیفی، تاریخی - تحلیلی و با الگوی گونه شناسی داده بنیاد به طبقه بندی نمونه های مورد مطالعه می پردازد. داده های این نوشتار از طریق بررسی های میدانی و بازدید از این مساجد و مدارک کتابخانه ای جمع آوری شده است. برآیند این نوشتار نشان می دهد که مهم ترین معیارهای طرّاحی؛ ساخت و ساز مساجد محلّه ای در نوع معماری بومی برون گرا و معماری مرکزی ایران درون گرا و نیز وضعیّت زمین، امکانات در اختیار به لحاظ تمکّن مالی و مصالح بوده است. هم چنین تحلیل گونه ها نشان می دهد که این سبک از معماری متناسب با شرایط زمان و مکان و اقلیم منطقه بوده است.

واژگان کلیدی

مساجد محلّه ای، سبک سنندجی، دورة قاجار، ایوان ستون دار چوبی.